Po raz pierwszy jednostkę administracyjną o nazwie „województwo nowogródzkie" utworzono na terenach Wielkiego księstwa Litewskiego w 1501 r. Od nowego podziału administracyjnego w 1566 składało się z trzech powiatów: wołkowyskiego, słonimskiego i nowogródzkiego. W trakcie trzeciego rozbioru zostało wchłonięte przez Rosję i ulegało ciągłym przemianom administracyjnym. W 1843 dokonano ostatecznego podziału między gubernie: wileńską, grodzieńską i mińską. Podział ten dotrwał do 1919, kiedy to tereny Kresów Wschodnich zostały odzyskane przez II Rzeczpospolitą.
Podział administracyjny województwa nowogródzkiego II Rzeczypospolitej
4 lutego 1921 sejm uchwalił ustawę o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach przyłączonych do Rzeczypospolitej przez Traktat Ryski. Ustawa ta powoływała do życia nowe jednostki administracyjne na Ziemiach Wschodnich — województwa: nowogródzkie, poleskie i wołyńskie. Utworzone w ten sposób województwo nowogródzkie składało się z 11 powiatów. Jednak już w lipcu 1922 cztery północne powiaty: brasławski, duniłowicki (późniejszy postawski), dziśnieński i wileński, zostały przyłączone do nowo tworzonego województwa wileńskiego. Później granice województwa ulegały już niewielkim zmianom, najważniejszą z nich było wydzielenie w 1929 z powiatu lidzkiego nowego powiatu szczuczyńskiego.
Według ostatniego przed II wojną podziału administracyjnego z l kwietnia 1932, województwo nowogródzkie dzieliło się na osiem powiatów: nowogródzki, lidzki, szczuczyński, słonimski, baranowicki, nieświeski, stołpecki, wołożyński i zajmowało obszar 22 966,2 km2 (co stanowiło ok. 6% ogólnej powierzchni II Rzeczpospolitej). Posiadało 87 gmin wiejskich. Na długości 170 km graniczyło od wschodu z ZSRR, od zachodu z województwem białostockim, od północy z wileńskim, a od południa z poleskim.
Miejscowości i ludność
Województwo nowogródzkie było jedynym w II Rzeczypospolitej, które nie posiadało żadnego miasta wydzielonego z powiatu, co świadczy o braku na tym terenie znaczniejszych ośrodków miejskich. Bardzo słabe zurbanizowanie tego województwa potwierdza istnienie tylko 10 miast niewydzielonych. Z większych miast należy wymienić: Lidę, Słonim, Nowogródek, Nieśwież, Kleck, Baranowicze, Lachowicze, Stolpce, Wołożyn.
Miasteczek było w województwie nowogródzkim siedemdziesiąt jeden. W skład gmin wiejskich województwa nowogródzkiego, oprócz miasteczek, wchodziły również: wsie, okolice szlacheckie, zaścianki, folwarki, kolonie, osady, osady fabryczne i młyńskie, leśniczówki, plebanie, stacje i przystanki kolejowe.
Województwo nowogródzkie należało do najmniej zaludnionych w Polsce, chociaż pod względem obszaru zajmowało 10 miejsce. Według danych drugiego spisu, mającego miejsce w 1931, województwo zamieszkiwało l 056 780 osób, czyli 3,3% ogółu ludności II Rzeczypospolitej.
Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej: województwo nowogródzkie
Wydawnictwo DIG, Warszawa 2008
Wiadomości
Szukam informacji o nazwiskach Marszczewski i Rum... > > >
Szukam informacji o nazwiskach Marszczewski i Rum... > > >
Mój pradziadek urodził się we wsi Jamonty. Nazywał się Józef Marszczewski, urodzony w 1900 roku. Ożenił się z Magdaleną Rum, urodzoną w 1899 roku (matka Paulina, ojciec Franciszek). Szukam informacji o moich przodkach... > > >
Poszukuję danych dziadków mojej żony Haliny z Łobockich. Jej ojciec Jerzy urodził się w Nowogródku 25 kwietnia 1913 z ojca Władysława i Eugenii z Korszunów i został ochrzczony jako Grigorij albo Georgij w parafii Sobór w Nowogródku w obrządku prawosławnym (Nr. księgi 61 rok 2013). Wkrótce jego rodzice zmarli. Nie wiem niczego o jego ojcu oprócz imienia Władysław, a ważne dla nas byłoby skąd pochodził (możliwe że z Prus Wschodnich albo z Ukrainy). ... > > >
деревня Марковщизна Вороновского района Гродненской области . Сведения о рождении Козак Владислава Людвиковича 10.09.1911.г.р. и его отца Козак Людвига. Аткакже деревня Дайновка Вороновского района - сведения о рождении Желудевич Геронима и его дочери Желудевич Антонины Геронимовны... > > >
Ищу точные даты рождения Мицкевич Михаил Александрович 1906,и Стома Ольга Петровна 1910 г. р. Родились и жили в деревне Николаевщина (Миколаевщина)... > > >
Здравствуйте. Я обращалась в НИАБ , но мне ответили, что о моем прадедушке сведений нет.Прадед и прабабушка родились и жили в деревне Николаевщина. Мне нужно узнать точные даты рождения. Как мне это сделать? ... > > >
Kwiecińscy mieszkali w Wielkich Ejgirdach... > > >
Еще, уважаемая Марина, сообщаю Вам, что в течении последнего года ведутся очистительные и поисковые работы на старой части кладбища д.Залюбичи Крошинского с/с. Захоронения 19-20 вв. Надгробия и надписи хорошо сохранились, там много уникальных памятников. Персоны : Бобко, Голос, Драгуны, Решки и др. Работы ведутся эпизодически силами Крошинского с/с, родными и волонтёрами. Последний субботник состоялся 2 мая 2026. Нам не хватает участников. Е... > > >
2026-05-22 Alina Kazak Wołczki, wieś (powiat lidzki)