Po raz pierwszy jednostkę administracyjną o nazwie „województwo nowogródzkie" utworzono na terenach Wielkiego księstwa Litewskiego w 1501 r. Od nowego podziału administracyjnego w 1566 składało się z trzech powiatów: wołkowyskiego, słonimskiego i nowogródzkiego. W trakcie trzeciego rozbioru zostało wchłonięte przez Rosję i ulegało ciągłym przemianom administracyjnym. W 1843 dokonano ostatecznego podziału między gubernie: wileńską, grodzieńską i mińską. Podział ten dotrwał do 1919, kiedy to tereny Kresów Wschodnich zostały odzyskane przez II Rzeczpospolitą.
Podział administracyjny województwa nowogródzkiego II Rzeczypospolitej
4 lutego 1921 sejm uchwalił ustawę o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach przyłączonych do Rzeczypospolitej przez Traktat Ryski. Ustawa ta powoływała do życia nowe jednostki administracyjne na Ziemiach Wschodnich — województwa: nowogródzkie, poleskie i wołyńskie. Utworzone w ten sposób województwo nowogródzkie składało się z 11 powiatów. Jednak już w lipcu 1922 cztery północne powiaty: brasławski, duniłowicki (późniejszy postawski), dziśnieński i wileński, zostały przyłączone do nowo tworzonego województwa wileńskiego. Później granice województwa ulegały już niewielkim zmianom, najważniejszą z nich było wydzielenie w 1929 z powiatu lidzkiego nowego powiatu szczuczyńskiego.
Według ostatniego przed II wojną podziału administracyjnego z l kwietnia 1932, województwo nowogródzkie dzieliło się na osiem powiatów: nowogródzki, lidzki, szczuczyński, słonimski, baranowicki, nieświeski, stołpecki, wołożyński i zajmowało obszar 22 966,2 km2 (co stanowiło ok. 6% ogólnej powierzchni II Rzeczpospolitej). Posiadało 87 gmin wiejskich. Na długości 170 km graniczyło od wschodu z ZSRR, od zachodu z województwem białostockim, od północy z wileńskim, a od południa z poleskim.
Miejscowości i ludność
Województwo nowogródzkie było jedynym w II Rzeczypospolitej, które nie posiadało żadnego miasta wydzielonego z powiatu, co świadczy o braku na tym terenie znaczniejszych ośrodków miejskich. Bardzo słabe zurbanizowanie tego województwa potwierdza istnienie tylko 10 miast niewydzielonych. Z większych miast należy wymienić: Lidę, Słonim, Nowogródek, Nieśwież, Kleck, Baranowicze, Lachowicze, Stolpce, Wołożyn.
Miasteczek było w województwie nowogródzkim siedemdziesiąt jeden. W skład gmin wiejskich województwa nowogródzkiego, oprócz miasteczek, wchodziły również: wsie, okolice szlacheckie, zaścianki, folwarki, kolonie, osady, osady fabryczne i młyńskie, leśniczówki, plebanie, stacje i przystanki kolejowe.
Województwo nowogródzkie należało do najmniej zaludnionych w Polsce, chociaż pod względem obszaru zajmowało 10 miejsce. Według danych drugiego spisu, mającego miejsce w 1931, województwo zamieszkiwało l 056 780 osób, czyli 3,3% ogółu ludności II Rzeczypospolitej.
Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej: województwo nowogródzkie
Wydawnictwo DIG, Warszawa 2008
Wiadomości
В списке учеников Миловидного народного училища за 1911 год есть следующие фамилии учеников:
Василий Монтик, Иван Волчок, Степан Примшиц, Александр Анискевич, ИВАН ХИТРИК, Михаил ХИТРИК, Иван Волчок, Григорий Жихарь, Петр Примшиц, Иван Самосейко, Александр и Михаил и Роман Хитрики, Надежда и василий Кунцевичи, Степан Кутовский. Сергей Моргун, Андрей Раинчик, Бронислава Рахотко, Федор Антоник, Антон Дрозд, Николай и Сергей Говор, Иван и М... > > >
Добрый день!
Я разыскиваю информацию о моей прабабушке Теофиле Станчик и её семье.
Мне неизвестны дата и место рождения Теофилы. Однако я знаю, что в 1891 году в деревне Кречевщизна, в окрестностях Липнишек, Трокельский приход, у неё родился сын Марк Станчик.
Позже Теофила вышла замуж за Юлиана Чапле и родила ему также детей.
Согласно семейным сведениям, Теофила и Юлиан могли также проживать в местечке Вевюрка, однако я не ... > > >
Добрый день!
Я разыскиваю информацию о моей прабабушке Теофиле Станчик и её семье.
Мне неизвестны дата и место рождения Теофилы. Однако я знаю, что в 1891 году в деревне Кречевщизна, в окрестностях Липнишек, Трокельский приход, у неё родился сын Марк Станчик.
Позже Теофила вышла замуж за Юлиана Чапле и родила ему также детей.
Согласно семейным сведениям, Теофила и Юлиан могли также проживать в местечке Вевюрка, однако я не ... > > >
Добрый день. Ищу информацию о моём дедушке Шапель (Szapiel Wincenty) Викентии Викентьевичк родившимся в декабре 1920 года, в дер. Станчаки, предположительно крестили в православном приходе Святого Духа в дер.Подлесье. Ищу метрические книги церкви и запись о рождении за 1920-1925 годы.... > > >
Добрый вечер, ищу польские корни моих прабабушек. Одна родилась в Новогрудском воеводстве в 1920-1925гг. в деревне Острово её звали Анна Киселя Михайловна. А вторая прабабушка родилась в деревне Деречень (Анна Бутько) отчество не знаю и её муж родился тоже в этой деревне( Деречень) в те же года и ФИО (Феденя Борис Фомич). Может у вас остались какие-то архивы об этих людях?... > > >
Ta linia Grobickich wywodzi się z Obuchowicz niedaleko Grodna a wcześniej z Grobic w ziemi czerskiej. Moja pra-prababką była Anna Grobicka żona Jana Radziwanowskiego. Mam trochę informacji o wspólnych przodkach, jakby była Pani zainteresowana to proszę o kontakt: jurowski.rafal@gmail.com
Z wyrazami szacunku
Rafał Jurowski... > > >
В 1926 среди католиков в дер Сухвальня только одна семья с фамилией Рак
Rak Kazimierz s. Antoniego 60
ż. Michalina c. Michała Kruhłego 47
s. Jan 11
c. Marjanna 22
Anna 17
Stanisława 14
если нужна помощь с поиском более ранних сведений напишите можете указать свои контакты ( е-мейл)
... > > >
Ищу год и дату рождения моей бабушки Буча Александры Антоновны, рожденной в д. Бояры Желудокские. Также год и дату рождения моего дедушки Буча Викентия Владимировича, рожденного в д. Буртичи. ... > > >
Здравствуйте! Я Родион Громов, ищу сведения о родителях моей бабушки Ирины Куприяновны Кулеш, в браке Грабун (25.03.1931 — 08.03.2002, Калининград).
Возможное место рождения — Сенно возле Любчи либо хутор Борисов/Борисово в бывшем Любчанском районе. Эти версии ещё не подтверждены. Прошу подсказать, где находился этот хутор, к какому приходу и сельсовету относился, и где искать списки его жителей.
В НИАБ Гродно уже оплачен запрос; известн... > > >
2026-10-11 Оlga Naumoweс Ucios, wieś (powiat baranowicki)