Po raz pierwszy jednostkę administracyjną o nazwie „województwo nowogródzkie" utworzono na terenach Wielkiego księstwa Litewskiego w 1501 r. Od nowego podziału administracyjnego w 1566 składało się z trzech powiatów: wołkowyskiego, słonimskiego i nowogródzkiego. W trakcie trzeciego rozbioru zostało wchłonięte przez Rosję i ulegało ciągłym przemianom administracyjnym. W 1843 dokonano ostatecznego podziału między gubernie: wileńską, grodzieńską i mińską. Podział ten dotrwał do 1919, kiedy to tereny Kresów Wschodnich zostały odzyskane przez II Rzeczpospolitą.
Podział administracyjny województwa nowogródzkiego II Rzeczypospolitej
4 lutego 1921 sejm uchwalił ustawę o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach przyłączonych do Rzeczypospolitej przez Traktat Ryski. Ustawa ta powoływała do życia nowe jednostki administracyjne na Ziemiach Wschodnich — województwa: nowogródzkie, poleskie i wołyńskie. Utworzone w ten sposób województwo nowogródzkie składało się z 11 powiatów. Jednak już w lipcu 1922 cztery północne powiaty: brasławski, duniłowicki (późniejszy postawski), dziśnieński i wileński, zostały przyłączone do nowo tworzonego województwa wileńskiego. Później granice województwa ulegały już niewielkim zmianom, najważniejszą z nich było wydzielenie w 1929 z powiatu lidzkiego nowego powiatu szczuczyńskiego.
Według ostatniego przed II wojną podziału administracyjnego z l kwietnia 1932, województwo nowogródzkie dzieliło się na osiem powiatów: nowogródzki, lidzki, szczuczyński, słonimski, baranowicki, nieświeski, stołpecki, wołożyński i zajmowało obszar 22 966,2 km2 (co stanowiło ok. 6% ogólnej powierzchni II Rzeczpospolitej). Posiadało 87 gmin wiejskich. Na długości 170 km graniczyło od wschodu z ZSRR, od zachodu z województwem białostockim, od północy z wileńskim, a od południa z poleskim.
Miejscowości i ludność
Województwo nowogródzkie było jedynym w II Rzeczypospolitej, które nie posiadało żadnego miasta wydzielonego z powiatu, co świadczy o braku na tym terenie znaczniejszych ośrodków miejskich. Bardzo słabe zurbanizowanie tego województwa potwierdza istnienie tylko 10 miast niewydzielonych. Z większych miast należy wymienić: Lidę, Słonim, Nowogródek, Nieśwież, Kleck, Baranowicze, Lachowicze, Stolpce, Wołożyn.
Miasteczek było w województwie nowogródzkim siedemdziesiąt jeden. W skład gmin wiejskich województwa nowogródzkiego, oprócz miasteczek, wchodziły również: wsie, okolice szlacheckie, zaścianki, folwarki, kolonie, osady, osady fabryczne i młyńskie, leśniczówki, plebanie, stacje i przystanki kolejowe.
Województwo nowogródzkie należało do najmniej zaludnionych w Polsce, chociaż pod względem obszaru zajmowało 10 miejsce. Według danych drugiego spisu, mającego miejsce w 1931, województwo zamieszkiwało l 056 780 osób, czyli 3,3% ogółu ludności II Rzeczypospolitej.
Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej: województwo nowogródzkie
Wydawnictwo DIG, Warszawa 2008
Wiadomości
Национальность будет указана в похозяйственных книгах. Запросите в Липнишковском сельсовете... > > >
Dzień dobry,
Szukam moich przodków, pochodzi z Wasiliszek, Florian czapla i Antonina Szkubiel Ur 1885 w Kurhany .
Może ktoś coś wie?
Dziekuje bardzo ... > > >
Dzień dobry,
Szukam moich przodków Czapla z Wasiliszek... > > >
Dzień dobry,
Czy ktokolwiek posiada informacje na temat rodziny Kierbedź (Kierbiedź) i Moro z Pojakuni, parafia Traby. Jestem wnukiem Stanisława i Katarzyny, a synem Feliksa.
Pozdrawiam... > > >
Rodzina Kierbedź mieszkała w Poyakuni co najmniej jeszcze w XVIII wieku. Moro pojawiają się w drugiej połowie XIX wieku.
Konstanty Kierbedź, żona Józefa z Morów
syn Stanisław, żona Katarzyna z Morów... > > >
Dzień dobry.
Poszukuję jakichkolwiek informacji o osobach: Michał Kaczanowski oraz Malwina Kaczanowska ( z domu Pławska),Józef Kaczanowski i Bronisława Kaczanowska (z domu Langowska córka Jana oraz Adeli Langowskich ( z domu Hajdul)
... > > >
Все о Скобля проживавших в Сулятичи
... > > >
Proszę o wszystkie informacje na temat Leon Piesik urodzony około roku 1895-1900. Mąż Alicji z domu Strojnowska. Dzieci: Zygmunt, Aleksander.(ur.ok.1926 lub 1927 w miejscowości Gorniaty powiat Lida) Zofia Piesik.
Dziękuję i pozdrawiam
Roman Piesik... > > >
Proszę o wszystkie informacje na temat Leon Piesik urodzony około roku 1895-1900. Mąż Alicji z domu Strojnowska. Dzieci: Zygmunt, Aleksander.(ur.ok.1926 lub 1927 w miejscowości Gorniaty powiat Lida) Zofia Piesik.
Dziękuję i pozdrawiam
Roman Piesik... > > >
2026-07-15 Kinga Adamczyk Szachowszczyzna, wieś (powiat stołpecki)