Po raz pierwszy jednostkę administracyjną o nazwie „województwo nowogródzkie" utworzono na terenach Wielkiego księstwa Litewskiego w 1501 r. Od nowego podziału administracyjnego w 1566 składało się z trzech powiatów: wołkowyskiego, słonimskiego i nowogródzkiego. W trakcie trzeciego rozbioru zostało wchłonięte przez Rosję i ulegało ciągłym przemianom administracyjnym. W 1843 dokonano ostatecznego podziału między gubernie: wileńską, grodzieńską i mińską. Podział ten dotrwał do 1919, kiedy to tereny Kresów Wschodnich zostały odzyskane przez II Rzeczpospolitą.
Podział administracyjny województwa nowogródzkiego II Rzeczypospolitej
4 lutego 1921 sejm uchwalił ustawę o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach przyłączonych do Rzeczypospolitej przez Traktat Ryski. Ustawa ta powoływała do życia nowe jednostki administracyjne na Ziemiach Wschodnich — województwa: nowogródzkie, poleskie i wołyńskie. Utworzone w ten sposób województwo nowogródzkie składało się z 11 powiatów. Jednak już w lipcu 1922 cztery północne powiaty: brasławski, duniłowicki (późniejszy postawski), dziśnieński i wileński, zostały przyłączone do nowo tworzonego województwa wileńskiego. Później granice województwa ulegały już niewielkim zmianom, najważniejszą z nich było wydzielenie w 1929 z powiatu lidzkiego nowego powiatu szczuczyńskiego.
Według ostatniego przed II wojną podziału administracyjnego z l kwietnia 1932, województwo nowogródzkie dzieliło się na osiem powiatów: nowogródzki, lidzki, szczuczyński, słonimski, baranowicki, nieświeski, stołpecki, wołożyński i zajmowało obszar 22 966,2 km2 (co stanowiło ok. 6% ogólnej powierzchni II Rzeczpospolitej). Posiadało 87 gmin wiejskich. Na długości 170 km graniczyło od wschodu z ZSRR, od zachodu z województwem białostockim, od północy z wileńskim, a od południa z poleskim.
Miejscowości i ludność
Województwo nowogródzkie było jedynym w II Rzeczypospolitej, które nie posiadało żadnego miasta wydzielonego z powiatu, co świadczy o braku na tym terenie znaczniejszych ośrodków miejskich. Bardzo słabe zurbanizowanie tego województwa potwierdza istnienie tylko 10 miast niewydzielonych. Z większych miast należy wymienić: Lidę, Słonim, Nowogródek, Nieśwież, Kleck, Baranowicze, Lachowicze, Stolpce, Wołożyn.
Miasteczek było w województwie nowogródzkim siedemdziesiąt jeden. W skład gmin wiejskich województwa nowogródzkiego, oprócz miasteczek, wchodziły również: wsie, okolice szlacheckie, zaścianki, folwarki, kolonie, osady, osady fabryczne i młyńskie, leśniczówki, plebanie, stacje i przystanki kolejowe.
Województwo nowogródzkie należało do najmniej zaludnionych w Polsce, chociaż pod względem obszaru zajmowało 10 miejsce. Według danych drugiego spisu, mającego miejsce w 1931, województwo zamieszkiwało l 056 780 osób, czyli 3,3% ogółu ludności II Rzeczypospolitej.
Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej: województwo nowogródzkie
Wydawnictwo DIG, Warszawa 2008
Wiadomości
Poszukuje rodziny Mirończyk - moja babcia Walentyna Dubieniecka urodziła się w 1920 r. we wsi Kuprowicze. Jej tata miał na imię Wiktor a mama Teofila z domu Mirończyk. Może ktoś napotkał się z tym nazwiskiem. Mój kontakt violek@onet.eu. Pozdrawiam. Wioletta Dobrołowicz... > > >
Akt urodzenia babci znajduje się w archiwum NIAB Grodno. Jeśli potrzebujesz pomocy w swoich poszukiwaniach, napisz do mnie.... > > >
Здравствуйте!Ищу какую нибудь информацию о дедушке.Родился в деревне Тихинка ,Гродненской области.
Тумащик Анатолий Константинович.1933 года рождения.
Его отец Тумащик Константин и мама Анна.
Знаю что они поляки и настоящее имя отца было Кастусь.
Мой дед уехал служить в Эстонию и тут остался.Я приезжала один раз в детстве с дедом в Тихинку,помню что тогда дом ещё был целый и в нем кто то жил.
Хочу найти какие то документы и информ... > > >
Akt urodzenia dziadka Pana można znaleźć w archiwum NIAB Grodno.... > > >
Szukam wszelkich osób i grobów w lidzie o nazwisku Mackiewiicz , ponoć mój dziadek tam się urodził... > > >
Dzień dobry.
Poszukuję jakichkolwiek informacji o osobach: Michał Kaczanowski oraz Malwina Kaczanowska ( z domu Pławska),Józef Kaczanowski i Bronisława Kaczanowska (z domu Langowska córka Jana oraz Adeli Langowskich ( z domu Hajdul)... > > >
День добрый! Подскажите пожалуйста, есть ли у вас какая-либо информация о моем деде и его родителях, который родился в деревне Бучные в 1935 году? Звать его Иван Францович Недведский. ... > > >
Poszukuję danych o rodzinie Tumiłowicz Kacper oraz dane rodziny Malwina Bryczkowska ( Pastewnik - Rubieżewicze lub okolice ... > > >
Ищу родственников семей Якшук и Рафальчик
Ищу информацию о моей бабушке Мальвине Якшук, род. в мае 1910 г. в деревне Петраши, её родителях, братьях и сёстрах.
Также ищу информацию о моём дедушке Константы Рафальчик, род. в 1919 г. в деревне Васевичи, и о его родителях — Марии Удот и Филиппе Рафальчике.
Интересуют также возможные родственники Мальвины: Людвик, Александр и Болеслав Якшук из Петраш.
Буду очень благодарна за любую информа... > > >
2026-09-05 Уезды Беларуси Podwielkie, wieś (powiat słonimski)