аграгарадок Чэрні на мапе

2017-01-31 Уладзімір Гваздзецкі

ЯК УСТУПАЛІ Ў КАЛГАС.
Хацелася бы расказаць аб цікавых людзях, з якімі я пазнаёміўся каля 40 гадоў назад. Першы, аб кім хацелася расказаць, то гэта Абрамук Мікалай Іванавіч. Гэта быў вельмі цікавы чалавек, дякуючы якому я даведаўся пра многае з некатарых перыядаў нашай гісторыі.
Напрыклад, нам гавораць, што калектывізацыя ў Заходняй Белорусі праходзіла спакойна і дабраахвотна. Але пачнём з 1939 года, калі войскі Савецкага Саюза прыйшлі ў Заходнюю Беларусь. Тады многія з людзей, гэтай часткі Беларусі, здзіўляліся таму, што коні ў "васточнікаў" нейкія худыя. Дык вось тады і пыталіся, чаму коні худыя і як там людзі жывуць у Савецкім Беларусі, у калгасах. Зразумела, што "васточнікі" не маглі сказаць праўды, а як бы з ухмылкай гаварылі: "І коні ў нас добрыя ёсць і астатняя жывёла, а пчолы з індзюка будуць". Тады іх пыталі, а як яны такія вялікія ў ляток пралазяць. Вось ім і гаварылі: "Хаця пчолы і велічынёй з індзюка, але ў ляток яны пралазяць, пішчаць але пралазяць. Вось, як і ў вас створаць калгас, то тады і вы даведаецеся, чаму пчолы пішчаць, але пралазяць у ляток". Вось прыблізна такія былі тады размовы.
Цераз некалькі гадоў пасля заканчэння вайны пачалася калектывізацыя і на Заходняй Беларусі. Але зраблю невялікае адступленне. Вясной 1978 года мантажнікі павінны былі ўстанавіць мабільную дызельную помпу на канале за вёскай Вялікая Курніца, супраць вайсковай часці, дзе была падсобная гаспадарка. Месца, дзе патрэбна было ўстанавіць гэту помпу і пралажыць магістральны трубаправод, то паказваў аграном, якога звалі Юра. Калі амаль усё было зроблена, то Мікалай Іванавіч Абрамук неяк спахмурнеў і чамусьці перастаў размаўляць. Зразумела, што я пацікавіўся ці не захварэў ён, альбо накалечыўся як перацягвалі помпу. Потым каб неяк развесяліць яго спытаў: "Іванавіч, а ў маладосці ты напэўна быў бойкім хлопцам, што ў цябе і шрам на носе?". Пасля гэтага майго пытання Іванавіч яшчэ больш спахмурнеў і як ён курыў, то ў яго пачалі калаціцца рукі.
Аграном Юра , які стаяў недалека, смеючысь сказаў: "Што ты прычапіўся да Іванавіча? Шрам у яго на носе таму, што ён са сваім "шнобілем" у светлую сацыялістычную будучыню па габарытах не праходзіў. Іванавіч, Валодзя ў нас "васточнік" і таму не ведае, як у нас калгасы арганізоўвалі, а ты раскажы яму, як ты вельмі-вельмі прасіўся, каб цябе прынялі ў калгас".
Іванавіч неяк нямнога страпянуўся, адганяючы невяселыя думкі і прамовіў: "Калісьці і я меў сваю зямлю і сваю гаспадарку". Ён расказваў, а я як на экране бачыў усе яго нялёгкае жыццё. Цераз некалькі годоў пасля вайны пачалася калектывізацыя і на Заходняй Беларусі. Пасля вайны Мікалаў Абрамук застаўся за старэйшага ў сям'і і мужчынскую працу ўзяў на сябе, каб дапамагчы маці падняць меншых дзяцей. Надзеяцца на дапамогу не прыходзілася таму, што бацька загінуў у вайну дзесьці ў Польшы. Хаця было цяжка, але з гаспадаркай спраўляўся. І вось тут пачалася калектывізацыя і яму прапаноўваюць уступіць у калгас, але ён адмовіўся, ітак некалькі разоў. Потым яго вызвалі з самага ранка ў гміну, дзе ўпаўнаважаны прапанаваў уступіць у калгас, але як ён пачуў адказ, то схапіў за каўнер Мікалая, які ў той час быў невялікім і шчуплым, і пацягнуў да выхаду, а потым на дварэ адчыніў падвал і кінуў яго туды. Цераз некалькі гадзін упаўнаважаны адчыніў халодны падвал і спытаў ці будзе пісаць заяву на ўступленне ў калгас, а як пачуў адказ, то зачыніў дзверы і адчыніў іх толькі на другі дзень. Зразумела, што Мікалай прасядзеў ў халодным падвале больш сутак без вады і ежы і гэта наводзіла на думку, што калі не напіша заяву, то жывым і здаровым магчыма і не выйдзе з гміны. Ды яшчэ ён разумеў, што ў маці сэрца можа не вытрымаць ад хвалявання з-за таго, што ён адсутнічаў больш чым суткі.
Упаўнаважаны даў паперу і Мікалай напісаў заяву. Але нешта гэтаму упаўнаважанаму не спадабалася і ён дастаў наган і ўпёрся яго ствалом у нос Мікалая, а потым рэзка рвануў уверх. Была разарвана храпіна і хлынула кроў. Вось тут упаўнаважаны са слосцю прарычаў: "Ты толькі паспрабуй хацяб адну кроплю крыві пасадзіць на паперу. А ну ўрод дапісвай -- прашу маёй просьбе не адказаць". Як гэта было дапісана, то схапіў за каўнер і падвёў да ганку, і паддаўшы нагой пад зад, прамовіў: "Я вас, уродаў, адвучу адказвацца ад уступлення ў калгас". Кроў, якая цякла з носа, з цяжкасцю ўдалася астанавіць, потым шрам застаўся на ўсё жыццё. Дома зразумела, што маці плакала,але была рада, што сын хаця бы жывы вярнуўся.
Мікалай Іванавіч расказваў, як ён "дабравольна" уступаў у калгас, а ў самога слёзы стаялі ў вачах. Зразумела, што Мікалай Іванавіч быў адным з многіх, хто так уступаў у калгас.
У працы ён быў вялікім спецыялістам, а газазваркай так валодаў, што самы высокакласны спецыяліст мог пазайздросціць. Яму не прыходзілася два разы растлумачваць, як весці мантаж кацельнай, альбо якіх-небудзь іншых агрэгатоў і механізмаў.
Ён любіў займацца паляўніцствам і рыбалкай. Вось ён і Сяргей Афенагентаў давалі мне рэкамендацыі для ўступлення ў рады паляўнічых і рыбаловаў. Не ўсе ведаюць, што у той час стаць членам калектыва паляўнічых і рабаловаў было значна цяжэй, чым стаць членам кампартыі, а тым больш у раёне, які лічыўся пагранічным.
Пазней, як Сяргей Афенагентаў стаў старшынёй калектыву паляўнічых, то было падабрана месца і быў пабудаваны дом паляўнічых. Тут людзі маглі адпачыць і захоўваць нарыхтаваныя прыпасы для падкормкі звяроў. Тады тое, што было каля 40 гадоў назад, то цяжка было назваць лесам. Сапраўднага леса вакол Брэста, то і не было, а былі пасляваенныя, 50-х гадоў, пасадкі дрэў. Зразумела, што калісьці лес быў, але яго выразалі немцы і вывезлі ў час вайны, і аб гэтым мне расказаў Мікалай Іванавіч.
Яшчэ неяк ён прапанаваў сеткай злавіць рыбу ў кар'ерах, што каля маста, калі ехаць з Тэльмаў. Калі мы ўжо здаволіліся рыбалкай, то ён спытаў: "А як ты думаеш, а адкуль тут узяліся кар'еры?". Я адказаў, што бралі зямлю, каб зрабіць насып, які патрэбен быў для падняцця маста над чыгуначным палатном. Іванавіч пасьмяяўся з мяне і сказаў, што няне запрасіў на гэту рыбалку спецыяльна, каб я палазіў па кар'ерах, якія ўтварыліся ад таго, што немцы тут бралі зямлю і вывозілі ў Германію.
Мікалай Іванавіч добра ўмеў выводзіць на шчырую говорку любога чалавека. Так аднойчы ён для мене, так разгаварыў пажылых цяплічніц у Чэрнях, што яны расказалі, што 21 чэрвеня 1941 года, у суботу, на танцах у сяле было многа маладых хлопцаў у савецкай вайсковай форме. Раніцой жа ў нядзелю, 22 чэрвеня, яны ўжо былі ў нямецкай форме.
Расказалі, што ў немцаў быў асобы прыказ, што калі каго-небудзь убачаць працуючым у полі ў нядзелю, то любому дазвалялася адкрываць агонь на паражэнне. Гэта рабілася для таго, каб з людзей выбіць тое, к чаму нямнога прывучылі камуністы -- працаваць у нядзелю. У нядзелю чалавек павінен быў адпачываць, альбо ісці ў царкву ці касцел. Даведаўся я і пра тое, што калісьці памешчык у Чэрнях займаўся вырошчваннем кавуноў.
Вось з такімі цікавымі людзьмі мне давялося пазнаёміцца.
адказаць

2017-01-31 Уладзімір Паўловіч

Прачытана ад пачатку да канца. Дзякуй. адказаць

2017-04-16 Виталий

Уважаемый автор, в вашей статье переплетены судьбы двух людей ( отца и сына). Не корректно даны исторические данные. И очень запутано всё. Для справки Николай Иванович родился в 30-м году и он не был старшим сыном никогда ( это мой дед, если что). И, насколько я знаю, он в коллективизации не участвовал. адказаць