village Worsyń

2017-11-03 Ewa Tatarzynska

12 tradycje i obyczaje Pamiętaj o swoim nazwisku.. . - Tak zawsze powtarzał mi ojciec: pamiętaj o swoim nazwisku uśmiecha się pani Maria, z domu But-Husaim. Rzeczywiście, zapada ono w pamięć. Niestety, z dawnych lat przetrwały tylko strzępy wspomnień, które niczego właściwie nie wyjaśniają. Skąd wzięli się But-Husaimowie, kim byli ludzie noszący tak oryginalne nazwisko? Przed II wojną światową żyli sobie owi But-Husaimowie na Polesiu, w Bereźcach (białoruskie Bierezcy) niedaleko Pińska. Jan, ojciec Marii, Anastazji i Henryka, był w służbie leśnej książąt Druckich-Lubeckich, z którymi pozostawał w dalekim pokrewieństwie. Jego małżonka, Luba z domu Szydłowska, mieszkała wcześniej z rodzicami w majątku Trylesice. Spokrewnieni byli m. in. z Roncewiczami, Boryszewskimi, Horbaczewskimi i Konoplickimi, a gdzieś w pamięci trwał przekaz o tatarskim pochodzeniu rodziny. Po 17 września 1939 roku, gdy na wschodnie tereny Rzeczypospolitej wkroczyły bolszewickie wojska, dla But-Husaimów nastały okrutne czasy. Prawie cała rodzina została aresztowana i zesłana na Sybir. Janowi udało się przetrwać. W roku 1945 wraz z żoną i dziećmi wyruszył z Łachwy na rodzinnym Polesiu na zachód, do nowej Polski, aż do Starego Kurowa w ówczesnym woj. zielonogórskim. Na miejscu nie pozostał nikt z bliskich: jedni zginęli na zesłaniu, inni też wyemigrowali. Minęły lata, Jan i Luba But-Husaimowie spoczęli na wrocławskim cmentarzu osobowickim. Ich córka, Maria, postanowiła dowiedzieć się chociażby czegokolwiek o swoim rodzie. Okazuje się, że współcześnie występuje kilka odmian tego nazwiska: według wyszukiwarki na mamy w Polsce 2 osoby noszące nazwisko Butt-Hussaim, sześć But-Husaim, jedną But Husaim oraz 16 Buthusaim. W Stanach Zjednoczonych znajdziemy kolejne wersje: Buthusiem i Buthusien. But-Husaimów spotkamy również m. in. w dalekiej Australii oraz, oczywiście, na Białorusi. Ród ten nie jest wymieniony w Herbarzu Rodzin Tatarskich w Polsce Stanisława Dziadulewicza ani też we współczesnym herbarzu tatarskim Stanisława Dumina. Wszelako wywodzi się ponoć od Tatara Aziuty, który żył w początkach XVI wieku. Miał on być ojcem Janysza, a dziadem Hussejna, posiadającego w roku 1577 Nurkowszczyznę, stanowiącą część majątku Gudziany w powiecie trockim. Jego wnuk, Hussejn Janyszewicz, przypisany do chorągwi juszyńskiej, miał dwóch synów: Abrahama, używającego później nazwiska Hussejnowicz, i Fiedora z przydomkiem Butt. Zapisani w lustracji Kierdeja 1631 roku. Fiedor w roku 1580 stał się właścicielem dóbr Bereźce na Polesiu. W tym mniej więcej okresie przyjął chrzest, obierając za nazwisko nieco zmienione imię ojca: Hussaim. Potomstwo jego wylegitymowało się w roku 1846 przed deputacją wywodową mińską z nazwiskiem Husajm lub Husaim i przydomkiem Butt oraz herbem Hozjusz. Natomiast potomek Abrahama Hussejnowicza, także Abraham, był w r towarzyszem w Pułku Przedniej Straży Buławy Wielkiej Litewskiej. Informacje powyższe zamieszczone są w herbarzu na a jako źródło podano pochodzące z 1936 roku opracowanie Romana Horoszkiewicza Szlachta zaściankowa na ziemiach wschodnich. Jednak zamiast przydomka Butt widnieje tam Gutt, co wydaje się być zwykłym przeoczeniem, gdyż wszędzie indziej spotykamy wyłącznie Butt lub But. Jeszcze tylko w Dynamicznym Harbarzu Rodzin Polskich na pl wśród herbowych pojawia się Gut(t) oraz Husain. Nazwisko Butt-Hussaim herbu Hozjusz wymienione jest w Spisie szlachty Polesia autorstwa Jana Ciechanowicza, który znaleźć można na Podaje je również Jacek Cieczkiewicz wśród Nazwisk Tatarów Polskich i Litewskich na W formie But-Husaim znajduje się w spisie białoruskich rodów szlacheckich w artykule Uładzimira Krukouskiego, opublikowanym w czasopiśmie Spadczyna 2/1995. Mamy zatem kilka wersji nazwiska, chociaż bez najmniejszego wątpienia chodzi o ten sam ród: niegdyś pochodzenia tatarskiego, muzułmański, potem po chrzcie przynajmniej w gałęzi wywodzącej się od Fiedora chrześcijański. To wyjaśniałoby też sprawę herbu Hozjusz, nietypowego raczej dla szlachty tatarskiej, czy w ogóle tej zamieszkującej wschodnie Kresy Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Hozjusz (Hozyusz, Hosius, Hosz, Pończocha) to herb własny Hozjuszów, który pojawił się w Polsce z osobą Jana Hosiusa, przybyłego przed początkiem XV wieku z Marchii Badeńskiej, jak podaje Piotr Nałęcz-Małachowski w Zbiorze nazwisk szlachty z opisem herbów własnych Familiom zostającym w Królestwie Polskim i Wielkim Xięstwie Litewskim (Lublin 1805). Hozjuszowie związani byli z Litwą: Ulryk (ok ) piastował stanowisko horodniczego wileńskiego, oraz z Kościołem katolickim: syn Ulryka, Stanisław ( ) osiągnął godność kardynała. Może więc właśnie kardynał Hozjusz miał swój udział w chrzcie Fiedora Butt-Hussaima i stąd u neofity herb kardynała? Co ciekawe, spokrewnieni z But-Husaimami Horbaczewscy także pieczętują się herbem Hozjusz (chociaż są również herbu Bogoria, Łabędź i Korczak): czyżby zbieżność ta oznaczała, że i oni zmieniali wyznanie? Niewiele w sumie tych informacji: identyczne nazwisko i herb, niewątpliwie te same Bereźce.. . Może jednak ktoś więcej wie o rodzie But-Husaimów i zechce podzielić się tym z nami? A swoją drogą, jakże odmiennie, przynajm-

13 Przegląd Tatarski Nr 1/2009 niej pod względem wyznania, potoczyły się życiowe losy potomków Tatara Aziuty. Linia Abrahama Hussejnowicza najprawdopodobniej pozostała przy wierze muzułmańskiej, Fiedor jak wiadomo przeszedł na katolicyzm. W odległej Australii, na cmentarzu Naracoorte znajduje się grób 13 Konstantego But-Husaima (zm. w roku 1976), wiernego syna Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, przy którym pochowana została jego żona (?) Aleksandra (zm. w roku 1998), wyznawczyni Kościoła anglikańskiego.. .