village Białe Jezioro

2021-05-27 Stanisław T.

Wieś Białe Jezioro stanowi dziś plażę. Jedynym śladem jest pomnik z tabliczką że "9 stycznia 1944 r. niemiecko-faszystowskimi agresorami została zniszczona wieś Biale Jezioro". Pomimo upływu czasu naukowcy w dalszym ciągu badają zmiany systemu fonetycznego, gramatycznego i słownictwa gwar polskich osiedleńców na Białorusi. Przy okazji dowiadujemy się „co nieco” o naszych przodkach tam mieszkających.
Na stronie: http://ispan. waw.pl/ w obszernej pracy: Iryda Grek-Pabisowa „ Polskie wyspy z przełomu XIX i XX wieku na Białorusi”(2017r. ok 300 stron) znajdujemy dużo informacji o Białym Jeziorze i nie tylko.
Osadnictwo polskie na Polesiu odbywało się trzema etapami (falami): …
.. .. Druga fala polskiego osadnictwa do r. 1870. Na wschód kierowała się ludność z Mazowsza, gdzie odczuwano głód ziemi. Na początku migracja z Mazowsza była znaczna, później już tylko małe grupki wykwalifikowanych robotników leśnych. Fachowcy leśni z Mazowsza (smolarze, dziegciarze, drwale i in. ) byli chętnie zatrudniani, dawano im znaczne ulgi i pomoc w zagospodarowaniu się. Osiedleńcy pochodzący z Mazowsza – Mazurzy – początkowo, osiadali na Wołyniu (mogła to być Żytomierszczyzna). Dopiero później przenieśli się na Polesie w dorzecze Prypeci. Nazywano ich budnikami – od skromnych chat mieszkalnych,. Powstawały budynki stałe. Mazurzy arendowali ziemię płacąc właścicielom czynsz dzierżawny. Stąd zyskali nazwę szlachty czynszowej.
.. .. Trzecia fala osadnictwa na Białorusi, wiąże się ze zniesieniem poddaństwa (w 1861/1864 roku), spowodowało to niedobór siły roboczej w majątkach ziemskich. Rozpoczęło się więc sprowadzanie jej z przeludnionych obszarów m. innymi z Mazowsza. Ponieważ właścicielami ziemskimi na Kresach Wschodnich byli w większości Polacy, chętnie sprowadzali chłopstwo polskie. W rezultacie różnych przemieszczeń w powiecie łuninieckim powstały wkrótce trzy wsie polskie: Zamosze, Białe Jezioro i Krasna Wola, liczące od 20 do 30 gospodarstw każda. Mieszkańcy Krasnej Woli wkrótce ulegli asymilacji, zaczęli uważać się za Białorusinów i utracili język. Po II wojnie światowej wszyscy jeziorniacy (mieszkańcy wsi Białe Jezioro) wyjechali do Polski. Do Polski wyjechała też większość (75%) zamoszan. Zostali osiedleni na Dolnym Śląsku w powiecie Góra Śląska woj. wrocławskiego. Mieszkają w kilku sąsiadujących wsiach. Większość w Piotrowiczkach i Daszowie’
Wieś Białe Jezioro w powiecie łuninieckim była jedyną wsią całkowicie polską. Wieś ta powstała w roku 1835 jako pojedyncza osada na ziemiach księcia Druckiego-Lubeckiego skolonizowanych przez chłopów mazowieckich. Przodkowie mieszkańców wsi pochodzili „gdzieś” z południowego Mazowsza, wszyscy z jednej gminy, nie wiadomo jednak dokładnie skąd. Białe Jezioro było wsią szlachecką: „Наиболее консервативным и устойчивым к влиянию внешней среды оказались жители Белого Озера. Свое мазурское и шляхетское [podkreśl. I. G. -P. ] происхождение они воспринимали как что-то совсем актуальное и постoянно подчеркивали это. Смешанных браков, как правило, не допускали…”[Werenicz 1990: 25]. (Najbardziej konserwatywni i odporni na wpływ środowiska zewnętrznego byli mieszkańcy Beloe Ozero. Jej mazurskie i szlacheckie, postrzegali pochodzenie jako coś zupełnie aktualnego i nieustannie je podkreślali. Małżeństwa mieszane były generalnie niedozwolone). Wieś była bogata, utrzymywała stałe kontakty z dworem księcia. W okresie późniejszym jeziorniacy stanowili trzon parafii przy wybudowanym w Łuninie kościele. Administracyjnie wsi Białe Jezioro podlegała sąsiednia duża polska wieś Zamosze. Dzięki takim warunkom Białe Jezioro stało się swojego rodzaju centrum polskości i centrum językowo-kulturalnym dla sąsiednich wsi mazurskich. Znajdowała się tu polska szkoła powszechna. W czasach przed uzyskaniem przez Polskę niepodległości dzieci z tych wsi (przeważnie chłopcy) kończyły 2–4 klasy szkoły rosyjskiej. Do szkoły polskiej, również zwykle czteroklasowej, uczęszczały przez cały okres międzywojenny.