Administrative division

1977

Photos

From the album of the nowadays views

From the album of the nowadays views photos added by Александр Бардашун

Orša — town in Vorša district Viciebsk region of the Republic of Belarus. Information presented on the Radzima.net: town Orša Where located 

Location of the town Orša

— geographic coordinates and depiction of the town Orša on early-20th-century detailed maps, modern maps, and satellite imagery (Google Maps). Administrative affiliation 

Administrative affiliation of the town Orša

— the administrative-territorial units to which the settlement belonged in different historical periods:— Russian Empire (1870-1910s), — Republic of Belarus (as of 2017);

Orthodox parish of the town Orša Orthodox parish to which the town Orša belonged at the beginning of the 20th century; Parish Registers of births, marriages and deaths of the town Orša metrical books of the Orthodox parish on births, marriages and deaths (with indication of years, fund, inventory and archive where parish registers kept); Catholic parish of the town Orša Catholic parish to which the town Orša belonged at the beginning of the 20th century; Parish Registers of births, marriages and deaths of the town Orša metrical books of the Catholic parish on births, marriages and deaths (with indication of years, fund, inventory and archive where parish registers kept);
This information is available for registered users with a Premium plan.

Add the message

*
*
*
*

Messages:

2013-07-19 Александр Шинкевич

АРШАНСКІЯ ПАДЗЯМЕЛЛІ

Паданнi пра падземныя хады на Аршаншчыне ўжо шмат дзесяцiгоддзяў з'яўляюцца самымi хвалюючымi i жывучымi. Першыя спробы даследавання багатай аршанскай даўнiны ў канцы 19 - пачатку 20 ст. i патрыятычнае жаданне аршанцаў усяляк падкрэслiць незвычайнасць свайго горада, яго значнасць у агульнай гiсторыi Беларусi сталi ўрадлiвай глебай для iснавання шэрагу як фактычных звестак, так i пашырэння мноства беспадстаўных мiфаў i легенд пра падзямеллi края.
Хутчэй за ўсё, першыя такiя паданнi ўзнiкалi вакол рэальна iснаваўшых невялiкiх пячор ва ўрочышчы Дубкi на левым беразе Дняпра за 1,5 км вышэй моста i помнiка "Кацюшам". Узнiкненне тут пячор у высокiм стромкiм беразе ручая Арэхаўца на ўскраiне тагачаснай вялiкай узбярэжнай дубровы сваiмi каранямi адыходзiць у далёкае сярэднявечча, - да часоў з'яўлення традыцыi пустэльнiцтва. Традыцыя гэта прыйшла на аршанскую зямлю, напэўна, з Кiева (вядома ж, спрыялi таму зносiны па Дняпры, а таксама звычай паломнiцтваў-"хаджэнняў" у Кiеў), дзе ўжо з 1051 г. у схiле дняпроўскага берага ў пячорах сялiлiся i жылi манахi-пустэльнiкi. З часам на iх месцы была заснавана славутая Кiева-Пячэрская лаўра. Аршанскiя пячоры ў Дубках, у адрозненнi ад кiеўскiх, не атрымалi такога развiцця.
Акрамя, напэўна, нейкiх суб'ектыўных фактараў, абмежаваннi на iх пашырэнне наклала i нетрываласць парод, складаючых тутэйшыя берагi Дняпра i яго прытока Арэхаўца. Пясок i жвiр не дазвалялi рабiць вялiкiя i доўгiя падзямеллi, ды i створаныя з часам самаразбуралiся - абвальвалiся. Гэтым i тлумачыцца параўнальна не вельмi працяглая ў маштабах i часе аршанская "пячорная эпапея". Але звесткi пра пячоры края, падмацаваныя расповядамi паломнiкаў пра падзямеллi Кiева, паступова асядалi i мацавалiся ў свядомасцi аршанцаў, перадавалiся з пакалення ў пакаленне, абрастаючы падрабязнасцямi i дэталямi мясцовай гiсторыi.. .
Дакументальным фактам з'яўляецца тое, што знакамiтая Куцеiнская лаўра ў 1873 г. валодала зямельным участкам з пячорамi ва ўрочышчы Дубкi. Тут зноў жа бачыцца аналогiя, - так у свой час Кiева-Пячэрская лаўра заснавана на месцы падзямелляў i зрабiла адной з галоўных сваiх святыняў колiшнiя пячорныя пасяленнi манахаў-пустэльнiкаў.. .
Асаблiвасцi архiтэктуры шматлiкiх манастыроў сярэдневяковай Оршы i, магчыма, сапраўды iснуючыя нейкiя падземныя камунiкацыi пад горадам сталi падставай для далейшага развiцця старажытных паданняў. У немалой ступенi спрыяла таму наяўнасць патаемнага падземнага храма Уваскэсення Праведнага Лазара пад саборнай Богаяўленскай царквой Куцеiнскага мужчынскага манастыра. Раскапаны манахамi ў 1910-12 гг. , - праз чвэрць века пасля пажару царквы, гэты загадкавы падземны храм сваiм iснаваннем даў новы штуршок памнажэнню чутак и легендаў пра падзямеллi, пячоры i падземныя хады.
Амаль у кожным паданнi пра падземныя хады аршанцы, жадаючы падкрэслiць майстэрства сваiх продкаў-землякоў, абавязкова адзначаюць, што ў асобных месцах праходзяць яны пад рэчышчамi Дняпра i Аршыцы. Уласцiвасцi ж структуры геалагiчнага аснавання горада адназначна пярэчаць магчымасцi стварэння ў той час такiх "падземна-падрэчных" пераходаў, - не пазначаны яны i на славутым старажытным плане Оршы, якi адлюстроўвае падземныя камунiкацыi пад яе цэнтральнай часткай. Напэўна, на вялiкi жаль гiсторыкаў i краязнаўцаў, падставай для iснавання такiх паданняў стала наяўнасць выходзячых да рэк манастырскiх мураваных дрэнажна-асушальных каналаў, - пра такое прызначэнне вядомых сёння манастырскiх падземных камунiкацый сведчаць iх памеры - шырыня i вышыня большасцi "хадоў" складае каля 60 см. Захавалiся нават да цяперашняга часу яны каля колiшнiх францысканскага i дамiнiканскага манастыроў Оршы, тэхнiчна абгрунтавана магчымасць наяўнасцi такога канала i ад падземнай царквы Куцеiнскага манастыра ў бок Дняпра, ад базыльянскага манастыра ў бок Аршыцы.. .
Тым не менш, аўтар асабiста знаёмы з некалькiмi сталымi аршанцамi, якiя настойлiва сцвярджаюць, нiбыта самi бачылi падземныя хады i нават хадзiлi па iх. I хоць гэта розныя па ўзросту i ў большасцi не знаёмыя памiж сабой людзi, iх аповяды пра падзямеллi супадаюць у дэталях, ды i не верыць iм няма падстаў. З расказаў сведак вынiкае, што падземныя хады ўяўлялi сабой выкладзеныя з буйной цэглы тунелi шырынёй каля метра i вышынёй крыху менш за два метры. Ёсць месцы дзе вышыня складае ўсяго з метр, i каб прайсцi трэба нахiляцца. Добра чуецца шум праходзячых машын, што сведчыць пра не вельмi глыбокае заляганне хадоў. Адзначаюць, што цагляная падлога ў iх была сухая, а тое што даследчыкам даводзiлася карыстацца запалкамi для асвятлення, i адчувалася наяўнасць слабога скразняка, паказвае на нармальны склад паветра. Бачылi такiя падзямеллi каля колiшнiх францысканскага i базыльянскага манастыроў.. .
Не аспрэчваюць магчымасць існавання падземных хадоў у Оршы і аўтарытэтныя сучасныя навуковыя выданні. Вось, напрыклад, невялікая вытрымка з выдання "Археалогiя Беларусi", Т. 4, ст. 113-114 (Мн. , 2001 г. , аўтары Ляўко В. М, Ганецкая I. У, Заяц Ю. А i iнш. ): "Трэба адзначыць, што паміж асобнымі манастырскімі комплексамі, якія займалі цэнтральную частку тэрыторыі Оршы, існавалі падземныя хады. Так, на плане-схеме з рукапіснага аддзела Вільнюскага універсітэта паблізу іезуіцкага калегіума пазначаны "правал" у "склепе". Яго месцапалажэнне дазваляе меркаваць, што гэта перакрыжаванне падземных хадоў паміж езуіцкім калегіумам, бернардзінскім і трынітарскім манастырамі".
І ўжо як дадатак да гэтых сведчанняў, часта узгадваюцца паданні пра таямнічыя замураваныя манастырскія сутарэнні ў месцах уваходаў у падземныя тунелі. У бернардзінскім манастыры адзначалася нават наяўнасць пакоя з адмысловай паваротнай падлогай, - непажаданы чалавек, трапіўшы ў гэты пакой, нібыта правальваўся ў падзямелле (у ваду), дзе і гінуў, - але сэнсу ў такім вынаходніцтве, напэўна, няшмат.. .

2013-07-19 Александр Шинкевич

ІЛЬІНСКАЯ ЦАРКВА

У вязь мудрагелiстых карункаў з паданняў i гiстарычных звестак сплялося мiнулае Iльiнскай царквы - адметнага помнiка архiтэктуры старажытнай Оршы.
Ад карэнных жыхароў горада яшчэ даволi часта можна пачуць крыху наiўную легенду, ў якой стварэнне тутэйшага храма звязваецца з iмем нейкага князя Iльiна. Нiбыта недзе на Кабыляцкiм парозе, або на лiхадзейным каменi Камары ва ўрочышчы Чэрцiца на шляху па Дняпры судна з дружынай князя атрымала значнае пашкоджанне. Людзi i асаблiва багатая данiна аказалiся пад пагрозай знiкнення ў водах бурнай i iмклiвай тады ракi. У такi небяспечны час князь i паабяцаў у падзяку за захаванне жыцця i багацця ў месцы, куды дняпроўскiя хвалi прыб'юць тонучае судна да берага, пабудаваць царкву. Гэта i здарылася на левабярэжжы Дняпра насупраць вусця Аршыцы. Князь Iльiн стрымаў дадзенае слова, - пасля завяршэння будаўнiцтва царквы прыгаршчы залатых манет ахвяраваў ён i Дняпру, паклаўшы пачатак iснуючуючай дагэтуль ў аршанцаў традыцыi кiдаць манеты ў раку пры раставаннi i вяртаннi ў родныя мясцiны.. .
Здалёку бачная вежа-званiца храма, якi аршанцы назвалi Iльiнскiм, была i своеасаблiвым маяком для праходзячых па рацэ суднаў, бо Дняпро ва ўсе часы гiсторыi Оршы быў значнай транспартнай магiстраллю. Сцвярджаюць, што iмя заснавальнiка храма ёсць на адным з царкоўных званоў. Напэўна, пра часы заснавання апавядае i надпiс на вялiкiм валуне, закладзеным у падмурак агароджы, - бачылi яго не так даўно падчас рамонту брамы.
Паводле ж звестак са старых апiсанняў горада, яшчэ ў 1460 г. тут, на левым беразе Дняпра, па загаду польскага караля Казiмiра быў узведзены драўляны храм. Скупыя радкi падання тлумачаць яго стварэнне ўдзячнасцю караля Богу i лёсу за захаванне жыцця яго жонкi, якая аднойчы ледзьве не ўтапiлася, але цудам аказалася выратаванай. Выпадак гэты здарыўся на Дзень прарока Iльi, таму i храм, пабудаваны з яго нагоды, назвалi Iльiнскiм. Цяпер ужо цяжка знайсцi больш падрабязныя звесткi аб iм, напэўна, нiдзе не збераглося i замалёвак тагачаснага храма, ды i праiснаваць яму давялося нядоўга.. .
Тыя ж гiстарычныя вытокi сведчаць, што ўжо ў 1505 г. на месцы гэтага загiнуўшага ў пажары храма, княгiняй Соф'ей Юр'еўнай пабудавана новая, таксама драўляная, i таксама Iльiнская царква. Яе век аказаўся значна больш працяглым, - як вядома, iснавала гэта царква нават у 19 ст. i была ў той час адной з найстарэйшых культавых пабудоў Оршы. Iншае паданне прыгадвае i тое, што ў 1706 г. , назiраючы за ўмацаваннем Копысi i Оршы падчас Паўночнай вайны, цар Пётр I у той Iльiнскай царкве малiўся аб дараваннi перамогi над шведамi.
Доўга ў змрочным задуменнi глядзеў з гарадскога замчышча на iмклiвую плынь Дняпра i старую драўляную Iльiнскую царкву Напалеон у 1812 годзе.. .
I вось ужо болей 120 гадоў узвышаецца на маляўнiчым левабярэжжы Дняпра мураваная Iльiнская царква. Будаўнiцтва яе было завершана ў 1880 г. Гэты велiчны храм псеўдарускага стылю, як i яго папярэднiкi, узведзены дакладна насупраць вусця Аршыцы, з'яўляецца ён i адным з каштоўных старых упрыгажэнняў амаль тысячагадовай Оршы.
Пашчасцiла, што выстаяў храм у сумна вядомыя 30-я гады 20 ст. , калi пад навалай так званага "ваяўнiчага атэiзму" ў краi загiнула шмат каштоўных помнiкаў гiсторыi i архiтэктуры. Але кранула хваля тагачаснага вандалiзма i Iльiнскую царкву, - храм быў закрыты. Як расказваюць мясцовыя жыхары, яго тэрыторыя i будынак некаторы час выкарыстоўвалiся для гаспадарчых патрэб горада, - тут стварылi склады, а ў вежы-званiцы дзейнiчала вяндлярня.. .
Вядома i тое, што ў часы Айчыннай вайны палiтычным актам камандавання фашыстскай Германii было аднаўленне царкоўнай службы ў закрытых храмах на акупаванай тэрыторыi. Па сведчаннях старажылаў, у той час зноў пачалiся служэннi i ў асобных храмах на Аршаншчыне - у Баранi, Солаўi, а таксама ў Iльiнскай царкве. Так зусiм нечакана змянiўся яе лёс, - прайшоўшы недзе зусiм побач, абмiнулi яе разбурэннi ў лiхiя ваенныя часiны, застаўся храм дзеючым i пасля вайны.
Сёння ж нейкi асаблiвы дух мiнуўшчыны найбольш добра адчуваецца i настойлiва прываблiвае сваiмi таямнiцамi менавiта тут, ля гэтых муроў побач з гарадскiм замчышчам, дзе прайшла ўся шматвяковая гiсторыя горада.. .

2018-12-30 Бондарева (Мурашко) Ирина

Здравствуйте. Я хотела бы узнать о своих родственниках Мурашко Василии Карповиче и его отце Мурашко Карпе Артемовиче, которые проживали в Орше на левом берегу Днепра. Спасибо. reply

2020-05-18 Оксана Ерофеева

Хочу найти генеалогические данные родственников по деду Барышев (Баришов) Макар Арсентьевич, родился 19. 01. 1912г. в Белорусская ССР, Витебская обл. Оршанского р-на, сел. Угли (село возможно указано не верно или в настоящее время его нет, т. к. такого названия мы не нашли, может быть это село или деревня Углы или Пугляи). По рассказам его супруги возможно изменил год рождения в большую сторону.
Из семьи ушел еще подростком, ушел учиться в город на портного мужской одежды и больше не вернулся. Как и по каким причинам оказался в Алматинской области Казахстана не знаем, на тему детства дедушка не любил говорить. Все что рассказывал, что его одна из сестер болела туберкулезом, в семье было 4 ребенка: 2 мальчика и 2 девочки.
Буду признательна за любую информацию. reply

2020-05-16 Павел Танчевский

2020-05-16 Оксана Ерофеева

2023-04-01 Олеся Звягинцева

2021-09-30 Елизарова Людмила Аркадьевна

Интересуюсь историей родственников в Белоруссии, в г. Орша. Фамилии Цай и Краеровы. Как получить доступ к информации, размещенной на вашем сайте?reply

2024-01-30 Ольга Голубкова

ищу информацию о своих родственниках. Бабушка родилась в Орше в 1912 годуreply

2025-02-06 Марина Ковальская

Разыскиваю родственницу девичья фамилия Абрамович Екатерина Васильевна 1956 г. р. Родилась и проживала в г. Орша Отец Абрамович Василий Тимофеевич 1920 г. рreply

2025-08-21 Светлана Попова

Ищу предков, родственников Ковалевыхreply

2026-01-08 Wioletta Biernacka

Szukam dziadka i jego rodzinę. Prawdopodobnie nazywa się Iligiński Aleksander jego dzieci to Cola,Sasza i Lena.Mieszkali w Orszy.reply

2026-01-08 wioletta łajcat

Surnames added by users

Slonina

Ерёменко

Davidovich

Пажарыцкія, Закржэўскія

Kowalski

Разыскиваю родственницу девичья фамилия Абрамович Екатерина Васильевна 1956 г.р. Родилась и проживала в г. Орша Отец Абрамович Василий Тимофеевич 1920 г.р

МАКИМОВИЧ

Мизон

Babich

Бабич, Орловские.

Машарский

Kuleuski