- ( ). Radzima.net :
- , Google Maps - Google ;
- -
- /, ;

Premium .

:

Mam jeszcze jedno pytanie , czy w Brzesciu nad Bugiem istniala ulica bądz dzielnica , ktora nazywala sie Tartaki ( przed II wojna ) ? Pozdrawiam
Poszukuje informacji o Stanisławie Toczko , ktory mieszkal od 1936 do 1938 roku w Brzesciu nad Bugiem . Moze ktos mi pomoze znalezc linki do stron gdzie mozna czegos sie dowiedziec . Dziekuje
Witam.
Poszukuję zdjęć z Brześcia z lat 20-tych ubiegłego wieku. Zależy mi na zdjęciu ulicy Długiej. Poszukuję też planu miasta z tego okresu. Wdzięczny będę za informacje.
Wojtek
Babcia moja Helena Gruszecka urodzona w 1886r w Brześciu córka Franciszka i Marianny z Wieczorkowskich.Interesuje mnie akt urodzenia Babci,akt ślubu jej rodziców.Proszę jak najwięcej wiadomości o moich dziadach.oczekuję na wiadomości. z poważaniem Jadwiga Michalska
Dzień Dobry.
Szukam informacji na temat rodziny Rutkowskich i Piotrowskich, którzy przed wojną mieszkali w Brześciu. Edmund Piotrowski prowadził warsztat mechaniczno-precyzyjny i grawersko-artystyczny przy ulicy 3-go maja 33. Jego ojciec prawdopodobnie Wawrzyniec. Edmund Marcelli Piotrowski mąż Teofili z domu Guzielewicz.
Także Rodzina Rutkowskich - Jan Rutkowski mąż Wiktorii z domu Malinkowskiej. Ewentualne informacje proszę słać na mail - jszymanski8@wp.pl
Witam serdecznie
Poszukuję informacji na temat Szkół Białegostoku i okolic, które w latach 1933-1938 należały do Okręgu Szkolnego w Brześciu. Znajdują się one z pewnością w Archiwum w Brześciu, ale nie wiem w którym.
Chciałbym poprosić te osoby, które zajmują się poszukiwaniem takich dokumentów w Archiwach, o podanie bliższych informacji na ten temat.
Za wszelkie informacje będę bardzo wdzięczny.
Witam serdecznie poszukuję jakichkolwiek informacji o rodzinie Kosmalski zamieszkałych w Brześciu nad Bugiem.
pozdrawiam
Marcin
Przeczytałem z ogromnym zainteresowaniem. W Brześciu urodził się mój Ojciec, Juliusz Bukowski, w roku 1899. I ja, w roku 1935.
Jędrzej Bukowski
I jeszcze jedno: gdzie były położone Gierszony? (prawdopodobnie gdzieś w okolice Kamienicy Żyrowieckiej)
Mam pytanie - jak się nazywała ulica 11 Listopada (teraz Mienżyńskiego) przed 1930 rokiem?
, , - .
: , , -, -, , , , , , . . 3 4 , . , - - .
1846 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=75769
1849 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=71686
1850 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=71687
1851 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=75766
1852 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=75765
1864 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=71681
1865 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=71683
1867 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=75764
1868 http://www.epaveldas.lt/object/recordDescription/LMAVB/MAB04-000052387
1869 http://www.epaveldas.lt/object/recordDescription/LMAVB/MAB04-000052388
1870 http://www.epaveldas.lt/object/recordDescription/LMAVB/MAB04-000052391
http://www.epaveldas.lt/object/recordDescription/LMAVB/MAB04-000052390
http://www.epaveldas.lt/object/recordDescription/LMAVB/MAB04-000052389
1871 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=71680
1872 http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=71678
1873 http://www.epaveldas.lt/object/recordDescription/LMAVB/MAB04-000052395

http://kresy.genealodzy.pl/ - ( ( )) , , , , , .
http://agad.gov.pl/inwentarze/testy.html - , .
Czy ktoś z Państwa wie jak nazywa się teraz dawna ulica Nadziei w Brześciu?
Z poważaniem Katarzyna Gurczyńska
Poszukuję rodziny Józefa Bielskiego ur. w styczniu 1914, lub jakiejkolwiek wiadomości.
Poszukuję wiadomości na temat osoby Józefa Bielskiego urodzonego w styczniu 1914 r w Brześciu N.Bugiem
Witam. Poszukuję wiadomości o mojej rodzinie. Jaroszewscy - nazwisko od strony Dziadka, Mańkowscy - od strony Babci. Przyjechali do Brześcia przed wojną z rejonu Jekaterinosławia, mieszkali w Brześciu do końca wojny. Po wojnie część rodziny została w okolicach Brześcia, reszta rozjechała się w różne strony (Kraków, Gdańsk, Bydgoszcz). Będę wdzięczna za każdą informację.
Poszukuję wiadomości na temat mego pradziadka ks.kanonika Fabiana Szczerbickiego i jego rodziców. Zdjęcia mile widziane.
Szukam akty urodzenia/malzenstwa Pawla Demczuk i Katarzyny Kozlowskiej. Urodzone w 1900.
Poszukuję aktu zgonu mojej babci - Salomei Gryncajger. Zmarła 8 czerwca 1937 roku. Ten dokument jest ostatnim, którym pomógłby mi wyjaśnić i złożyć w całość wiele rodzinnych tajemnic i zależności. Gdzie go szukać? Gdzie szukać aktów urodzenia jej trójki dzieci - jedno urodziło się w 1916 r. w miejscowości Dno, ale najprawdopodobniej było zarejestrowane w Wołkowysku [dziadek był kolejarzem i zabierał ciężarną babcię ze sobą, stąd urodziny dziecka poza miejscem zamieszkania], drugie dziecko urodziło się w 1921 r. w Wołkowysku, przy czym było zarejestrowane pod nazwiskiem matki i dopiero kilka lat później sądownie przyznano mu nazwisko ojca; trzecie dziecko urodziło się w Brześciu, w 1928 i było już zarejestrowane pod nazwiskiem ojca. Gdzie zwrócić się z pytaniem o akt zgonu babci i akty urodzenia dwojga z dzieci, tych urodzonych w Wołkowysku i Brześciu?
Witam! poszukuje wszelkich informacji na temat Gimnazjum Kupieckiego przy ulicy Listowskiego 5. Moja prababcia Aleksandra Kochan chodziła do tej szkoły ( w roku 1939 skończyła III klase). Poszukuje również informacji o Panu Henryku Lazaruku- jej przyjacielu.
Szukam wszelkich informacji o pradziadku Morawskim zamieszkałym w Dubicy, gmina Domaczów, powiat brzeski. Słuch po nim zaginał po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej (1949).
Szukam fotografii z budynkami przy ul. Krótkobrzozowskiej (nr 3) sprzed wojny - najlepiej lata 1936-40.
Będę wdzięczna za pomoc.
szukam dziadka który mieszkał przed wojną w Brześciu nazywał się Wiktor Petaś jeśli ktoś posiada jakieś informacje prosiłbym o kontakt
Marek
Poszukuję rodziny Dubieniec z Brześcia - mój tata urodził się 30.11.1914 r.w Brześciu przebywał w domu dziecka z siostrą Aleksandrą pamiętał Panią Laodańską która często opiekowała się nim .Proszę o kontakt " ktokolwiek pamięta - ktokolwiek coś wie "
I am looking for relatives of my family by name Lis and Kondratiuk. They lived in the village Skorbicze and Omelinka (Omelino) until their deportation in 1939-1941.Thanks
poszukuję wykazu parafii prawosławnych ujezda Wierzchowice z połowy XIX wieku.
poszukuje śladow rodziny Weselińskich zamieszkalych w Brześciu n/Bugiem od 1920 do wojny.
Witam,
poszukuję dokumentów dotyczących ślubu mojej babci i dziadka, którzy brali ślub w Brześciu w 1923 roku. To Wanda Olędzka i Gustaw Guze.
Gdzie mogłabym znaleźć tak stare dokumenty?
Witam
,mam pytanie czy mają Państwo wiedzę jak obecnie nazywa się ulica Pierackiego w Brześciu nad Bugiem. Będę wdzięczna za odpowiedź chciałam zobaczyć dom pradziadków :) Pozdrawiam Kinga
I am seeking information and contact with relatives of Zygmunt Gardziewicz/Gordziewicz, who was born in Brześć nad Bugiem on 4. VII. 1888. He was the son of Michel Gardziewicz/Gordziewicz and Branislawa Twarowski.

Zygmunt had at least two sisters, Lodzia and Maria (Mania) and brothers, names unknown.

-- Richard Cochran, Big Rapids, Michigan, USA

Zygmunt immigrated to the USA in 1906, changed his name to Leo Lortt, and died in Utica, Michigan on 27. XI. 1969.

Does anyone recognize this family?

W m-cu listopadzie 1925 r. w rodzinie Ostaszewskich urodziła się moja mama. Nadano jej imię Irena. Z opowiadań wiem, że jej matka zmarła wcześnie gdy ona miała jedynie dwa lata. Jej ojciec Stanisław ożenił się po raz drugi i miał z drugą żoną jedno dziecko. Jej matka to Antonina. Często wspominała, że chodziła nad rzekę Muchawiec. Miała brata lub ciotkę w Białymstoku. Poszukuję jakichkolwiek śladów: dokumentów, zdjęć, dotyczących mojej mamy.
Obecna ulica Turgieniewa w Brzesciu - to dawna ulica Rejmonta (w II RP).
jaka nazwe nosila do 17 wrzesnia 1939 obecna ulica Turgieniewa?
w latach 20-tych ubiegłego wieku mój Stryj Wawrzyniec Kamiński był kierownikiem 7-klasowej szkoły powszechnej w Brześciu nad Bugiem. Od września 1930 r. był inspektorem szkolnym w Drohiczynie Poleskim, następnie w Łunińcu, a od 1933 r - w Kosowie Poleskim.
24 listopada 1939 roku Stryj został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu w Kosowie Poleskim, skąd został następnie wywieziony 12 maja 1940 roku w nieznane miejsce. Od tej daty wszelki ślad po Nim zaginął. Żona i córka zostały zesłane do Kazachstanu. Nazwisko Stryja umieszczone jest na tzw. Białoruskiej Liście Katyńskiej poz. 365. Poszukuję jakichkolwiek śladów: dokumentów, zdjęć, publikacji dotyczących mojego Stryja.
Księga Adresowa Polski (1926-27)

Lekarze (Medecins)
Atlas-Serdakowska Karol dr.(wewn), Szpital Czerwonego Krzyża.
Biegun Arja, dr. (wewn), Topolowa.
Cepryński-Ciekawy Stan. dr. (wewn), 3 Maja 7.
Chrzanowski Jan dr. (gin), Koszary Graf.
Dmitriuk Bazyli dr. (chir), Kościuszki 3.
Epsztein Abram dr. (wewn), Białostocka 14.
Fiweger Wiktor dr. (gin), Zygmuntowska 15.
Funk Robert dr.
Gejzler Józef dr. (wen), 3 Maja 42.
Geysztor Michał dr., Zygmuntowska 47.
Joffe Srul dr., Sienkiewicza 20.
Karpiński Piotr dr. (okuł), Dąbrowskiego 46.
Kieskiewicz Włodz. dr. (wewn), Zygmuntowska 19.
Kokiński Wilhelm dr., Steckiewicza 52.
Korol Paweł dr. (gin), Zygmuntowska 20.
Krechowiecki Ludwik dr. (wewn), Sienkiewicza 43.
Lutyński Czesław dr. (wewn), Zygmuntowska 53.
Łopott Stefan dr. (chir), Jagiellońska 88.
Manzon Siemion dr. (wen), 3 Majall.
Mikiciński Miron dr. (chir), Steckiewicza 27.
Milewicz Wlad. dr., Szpital Kolejowy.
Morawski Konrad dr. (wewn), Pl. Unji Lubelskiej 3.
Niepomucki Florjan dr. (gin), Krzywa 6.
Paprocki Kaź. dr. (wewn), Koszary 45.
Pólikowski Mik. dr., Zygmuntowska 76.
Redźko Włodz. dr., Krzywa 7.
Rozenblum Naum dr. (wewn), Pl. Ratuszowy 13.
Sowicki Marjan dr., Dąbrowskiego 41.
Sielicki Juljan dr. (wewn), Białostocka 11.
Syrkin Chaskiel dr., 3 Maja 32.
Szmurło Leonard dr. (chir), 3 Maja 21.
Tokarzewski Tomasz dr., Zygmuntowska 49.
Wąsowski Tadeusz dr. (lar), Mickiewicza 21.
Wojtkiewicz Julja dr., Szpital Kolejowy.
Zang Antoni dr. (wewn), 3 Maja.
Żywicki Juljan dr. (wewn), Zygmuntowska 15.

Lekarze dentysci (Medecini dentistes)
Alperin-Perelsztein Rejzla, Mikolajewska 32.
Awerbuch-Biełoch Rejzla, Dąbrowskiego 63.
Gandz Jakób, Dąbrowskiego 26.
Gotlib Dawid, Pl. Ratuszowy 11.
Grynberg Mozes, Sienkiewicza 24.
Jeczewska-Gendler Szprinca, Białostocka 1.
Josem Fiszel, Jagiellońska 34.
Kacler Juda, Długa 23.
Kiblicka Chaja, 3 Maja 21.
Kieskiewicz-Bajdalina Eug., 3 Maja 34
Kroman Chaja, Dąbrowskiego 20.
Kroman-Kac Frejda, Dąbrowskiego 23.
Kustin-Picrnik Ela, Dąbrowskiego 46.
Liwszyc-Kaganowicz Luba, Kościuszki 7.
Lubicz-Wojciechowska Anna, Piotrowska 30.
Rozenbaum Zina, Krzywa 4.
Rozenblum Polina, Pl. Ratuszowy 13.
Sielecka-Kaplan Anna, 3 Maja 42.
Szapiernikow Kaz., Steckiewicza 58.
Szkurnik Bejła, Dąbrowskiego 17.
Szterman Rebeka, Steckiewicza 18.
Zawierzejewa-Szabał Aleks., Dąbrowskiego 23.

Lekarze weterynarji (Medecins veterinaires)
Bienkiewicz Wacław.
Brytow Mikołaj.
Gierbaczewski Borys dr., Steckiewicza 26.
Peski Marek.
Rebandel Bonifacy.
Semel Adolf.
Truskowski Zygmunt.
Wyrzykowski Józef dr., Mickiewicza 49.

Adwokaci (Avocats)
Berland Abram, Dąbrowskiego 23.
Bodner Fryd. (obr. sąd.), Zygmuntowska 18.
Giżycki Kaź., Szeroka 46.
Krynicki Bazyli, Kościuszki 3.
Krynicki Włodz., 3 Maja 4.
Niedzielski Ant. (obr. sąd.), Steckiewicza 23.
Orpiszewski Stan., Dąbrowskiego 24.
Pantalewicz Bazyli, Dąbrowskiego 19.
Perzyński Jerzy (obr. sąd.), Mickiewicza 21.
Rodner Fryderyk, (obr. sąd.).
Różański Wiktor, 3 Maja 18.
Sarwer Rafał (obr. sąd.), Białostocka 19.
Szperling Bol. (obr. sąd.), Dąbrowskiego 17.
Świecicki Miecz., 3 Maja 18.
Wołków Eug., 3 Maja 7.

Notarjusze (Notaires)
Kosmaczewski Józef, Listowskiego 45.
Wiesiolowski Miron, Steckiewicza 26.

Komornicy (Huissiers)
Reppel Józef, Dąbrowskiego 17.

Agentury (Commissionnaires en marchandises)
(p. r. Domy handlowe).
x Gruszkiewicz Anatol, Krzywa 53.
Kagan Srul, Steckiewicza 47.
Klimowski Ber, Białostocka 76.

Akuszerki (Sages-femmes)
Fajblit Chaja.
Fridenberg Chaja.
Gelender Fejga.
Honik-Dolega Antonina.
Janowicz-Ajzner Marjem.
Jędrzejerska Aurelja.
Kośmińska Marja.
Kowalska Elżbieta.
Kurowska Antonina.
Ławicka Walentyna.
Milkiewicz Franciszka.
Orzechowska-Wąsowską Bronisława.
Perelsztejn-Nejmark Gitla.
Pruszyńska-Zadworna Anna.
Rozenberg Anna.
Sławińska Leokadja.
Skindalewicz Helena.
Sobocka Zofja.
Turewicz Emilia.
Weber-Paradnik Regina.

Apteczne składy (Droguertes)
Dubowski Jan, 3 Maja 54.
Elpern Dawid, Dąbrowskiego 31.
Feldman Mejer, 3 Maja 31.
Frenkiel Mordka, 3 Maja 15.
Gelfand Nachim, Dąbrowskiego 63.
Kaler Owsiej, Zygmuntowska 48.
Kandisbrat Josel, 3 Maja 54.
Kiperman M., 3 Maja 23.
Kot Chaskiel, Jagiellońska 32.
Mackiewicz Mojżesz, 3 Maja 13.
Omeliński Józef, Dąbrowskiego 122.
Rabinowicz Lejba, Dąbrowskiego 20.
Raków Benj.,Grajewskie Przedm.13.
Szkurnik Abram, Dąbrowskiego 109.
Zylbersztajn Hirsz, 3 Maja 21.

Apteki (Pharmacies)
Grynberg Salomon, Dąbrowskiego 108.
Jankowska Irena, 3 Maja 22.
x Kagan Kiwel, Topolowa 31.
Rakow Dawid, Dąbrowskiego 46.
Saski Jerzy, 3 Maja 33.
Suchecki Kazim., Jagiellońska 16.

Banki (Banques)
x Bank Chrześcijański, 3 Maja 18.
x Bank dla Handlu i Przemysłu w Warszawie, oddz., Dąbrowskiego 14.
x Bank Gospodarstwa Krajowego, oddz.
x Bank Kupiecki, Sp. z o. o., Pl. Ratuszowy 13.
x Bank Polski, oddz., Jagiellońska 8.
x Bank Spółdzielczy, Sp. z o. o., Steckiewicza 23.
x Bank Ziemi Poleskiej w Lublinie, oddz., Jagiellońska 30.
x Żydowski Bank Ludowy, Sp. z o. o., Zygmuntowska 51.

Bielizna (Lingerie)
Bulkowsztejn Enia,MałeTargowe 37.

Blacharze (Ferblantiers)
Begun M., Topolowa 15
Bela A., Sadowa 37
Bełogurski E., Dąbrowskiego 91
Chac Sz., Listowskiego 50
Chazan Sz., Sienkiewicza 40
Dworecki A., Listowskiego 78
Dyszel B., Piotrowska 98
Goldberg B., Długa 31
Kroldsztejn B., Sienkiewicza 37
Goldsztejn Sz., Dąbrowskiego 45
Grynblat J., Mikolajewska 31
Grynblat Sz. Rynkowa 11
Londyński Ch., Dąbrowskiego 106
Londyński M., Mikolajewska 119
Migdał B., Jagiellońska 38
Segał N., Unji Lubelskiej 78
Tracz M., Listowskiego 67
Wabbnik L., 3 Maja 52
Wabnik M., Piotrowska 25
Zeit L., Jagiellońska 100.

Bławaty (Tissta)
(p. r. Manufaktura)
Basz Brocha, Hale Targowe 78
Basz Tyła, Hale Targowe 70.
Berzon Symche, Mikołajewska 16.
x Bidennan Chana, Dąbrowskiego 78.
x "Bławat", 3 Maja 9.
Charłasz Chaim, Dąbrowskiego 28.
Chazan Helena, Dąbrowskiego 112.
Epelbaum Hersz, Dąbrowskiego 98.
Epsztejn Josel, Rynkowa 10.
Feldzensztejn Icek, Mikołajewska 25.
Gecel Jakób, Hale Targowe 26.
Gołowejczyk Ch., Hale Targowe 64.
Grusburg Mordka, Hale Targowe 31.
Gwircman Sara, Nale Targowe 67.
Janowska Rasza, Mikolajewska 155.
Jukiel Gitla, Szpitalna 58.
Kacenelbogen Mowsza, Hale Targowe 81.
Kachel Sz., Dąbrowskiego 68.
Letejnberg Elka, Topolowa 50.
x Mościcka Hel., Zygmuntowska 20.
Ossowski B., Hale Targowe 69.
Piterman Berko, Jagiellońska 32.
Rykiel Ch., Hale Targowe 60.
Siwer Ber, Hale Targowe 77.
Słonim Szmul, Dąbrowskiego 109.
Smuszkies Zelig, Hale Targowe 95.
Symches Mirka, Hale Targowe 91.
Tenenbaum M., Dąbrowskiego 78.
Zylbersztrom Sz., Krótka 10.

Broń (Armes)
Czeszkies G. i Pasz M., 3 Maja 23.
x "Diana", wł. Kwiatkowski W., Sienkiewicza.
x "Strzelec", wł. Gołebiowski Jan, Lubelska 26.

Browary
"Korona", wl. Gleizor i Ska.

Buchalteryjne biura (Experts complables)
"Bilans", wł. Sztrykman Abram, Sienkiewicza. 37.

Budowlane materjały (Materiaux de constructions)
x Cukierman Abram, Topolowa 27.
Cukierman Dawid, Topolowa 27.
Gołyński Moszek, Sienkiewicza 30.
Łabrys Lejzor, Dąbrowskiego 83.
Najmark Samuel, Kościuszki 37.
Rapoport Szyja, Dąbrowskiego 121.
Szejnblum Dawid, Listowskiego 51.
Księga Adresowa Polski (1926-27)

Firmy zarejestrowane (Maisons enregistrees)
Adamów Daniel i Gołownicki Jan. wędliny charcutiers, 3 Maja 26. ,,Aks", Sp. z o. o., młyn parowy moulin a yapeur, Szeroka 99.
Archipenko Piotr inż., przeds. budowlane entreprises de constructions, Dąbrowskiego 23.
Awiron Lejba, manufaktura tissus, Listowskiego 27.
Bank Chrześcijański banoue, 3 Maja 18.
Bank Gospodarstwa Krajowego, oddz. banąue.
Bank dla Handlu i Przemysłu w Warszawie, oddz. w Brześciu banque, Dąbrowskiego 14.
Bank Kupiecki banque, Pl. Ratuszowy 13.
Bank Polski banque, Jagiellońska 8.
Bank Spółdzielczy banque, Stec-kiewicza 23.
Bank Ziemi Polskiej w Lublinie, oddział w Brześciu banque, Jagiellońska 30.
Bartas Mowsza Josel, hand. farb couleurs, Hale Targowe 22.
Barles Zelman,. tytoniowe wyroby tabacs, Topolowa 30.
Barszczewski St. inż. i Rybczyński W. inż., przeds. budowl. en-trepr. de constructions, Rampa Wojskowa, Muchawiec, Cytadela.
"Bazar Krajowy", wł. Hoppe Bronisława, sklep komisowy vente a la commission, 3 Maja 4.
Berliner Nachman, sklep manufaktury tissus, Dąbrowskiego 31.
Bezruki E. i Charo P., meble meubles, Dąbrowskiego 31.
Biderman Chana, bławaty tissus, Dąbrowskiego 78.
Biernacki Stanisław Józef inż., przeds. budowlane entreprises de constructions, Zygmuntowska 22.
Blechman Szulim, piekarnia boulanger, Dąbrowskiego 32.
Blinder Jankiel, gotowe ubrania confections p. hommes. Dąbrowskiego 79.
Bławat", bławaty - tissus, 3 Maja 9.
Bonblat Icek, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 74.
Brański Wigdor, sklep spożywczy comestibles, Topolowa 55.
Brzeska Budowlana Sp. Akc. entreprises de constructions, Zygmuntowska 72.
Brzeski Syndykat Rolniczy, Sp. z o. o. syndicat agricole, Dąbrowskiego 5.
Brzeskie Pow. Kolo Związku Inw. Woj., spirytualja spirilueux, 3 Maja 17.
Bug", Sp. z o. o., dom handlowo-przemyslowy entrepr. commer-ciales et industrielles, Topolowa 99.
Cajlingold Aron, futra fourrures Dąbrowskiego 31.
Gemach Dawid, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 114.
Centrala", wł. Rabinowicz Oszer i Ska, manufaktura tissus, 3-go Maja 11.
Centrala Spirytusowa Tow. Akc. w Poznaniu", oddz. sociótó d'al-cools, Mickiewicza 8.
Chait Szmul, skład mebli meubles, Jagiellońska 19.
Charo Arja, konfekcja damska confections p. dames, Dąbrowskiego 20.
Charo Josel, wyr. żelazne qum-caillier, Topolowa 11.
Charo Moszko Szolem, żelazo march. de fers, Topolowa 75.
Charo Wolt, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 49.
Charo Chaim, spirytualja spi-ritueux, Dąbrowskiego 59.
Choc Juda, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 48.
Chojkier Judei, sklep spoż. comestibles, Hale Targowe 61.
Cukierman Abram, budowlane materjały materiaux de constructions, Topolowa 27.
Dajcz Sz. i Buchbinder, tartak scierie, Kościuszki. Dajerman Aron, naczynia kuchenne articles de cuisine, Dąbrowskiego 24.
Danowski Mendel, pracownia krawiecka tailleur, 3 Maja 14.
"Diana", wł. Kwiatkowski W., sklep broni i amunicji armes et mu-nitions, Steckiewicza 23.
Dudzińska Aleksandra, sklep komis. vente a la commission.,3 Maja l4.
Edelsztejn Berko, piekarnia bouianger, Dąbrowskiego 118.
"Elegancja", wl. Rejzman F. i Pamin M., gotowe ubrania v8te-ments, Dąbrowskiego 53.
"Expresą", biuro ekspedycyjne expćdition, Kościuszki 32.
Fajngold Szejna, manufaktura tissus, Dąbrowtkiogo 180.
Fajnmesser Abram, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 18.
Festman Josel, sklep spoż. comestibles, Dąbrowskiego 130.
Frydman Zelman, krawiec tailleur, 3 Maja 9.
Fuksman Abram, galanłerja mer-cerie, Dąbrowskiego 26.
Fuksman Dawid, galanterja mercerie, Dąbrowskiego 20.
Fuksman Jeruchim, galanterja mercerie, Dąbrowskiego 25.
Fuksman A. i Gordon S., hurt. hand. art. spoż. comestibles en gros.
Gajlikowski J., hurt. sprz. soli sels en gros, Białostocka 13.
Gawroń St., mamifaktura tissus, 3 Maja 21.
Gecel Abram, manufaktura tissus, Zygmuntowska 69.
Gelman Dora, damska konfekcja confections p. dames, Dąbrowskiego 31.
Gierszkowicz M. i S., galanterja mercerie, Dąbrowskiego 102.
Gingold Szulim, meble meubles, 3 Maja 17.
Ginzberg Benjamin, galanterja mercerie, 3 Maja 11.
Glejzer Rachmil i Simon Tamarkin, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 63.
Godlewski Aleksander, biuro techniczne bureau techniąue, Kij. Przedm. 2.
Gold Szyja, hand. różn. tow. w kraju i zagranicą articles divers, Dąbrowskiego 94.
Goldberg Arja, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 33.
Goldberg Menachim, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 42.
Goldfarb A. i Sz. Zylberberg, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 18.
Goldfarb Wolf, restauracja restaurant, Topolowa 12.
Goldman Aron, sklep manufaktury tissus, Dąbrowskiego 107.
Gołaszewski Franciszek, spirytualja spiritueux, Zacmentarna 1.
Gonczar Joane, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 18.
Grejm Marjan, Sp. z o. o., biuro budowl. entreprises de constructions, Dąbrowskiego 7.
Gruszkiewicz Natan vel Anatol, biuro przedst. różnych firm representant de commerce, Krzywa 53.
Grynberg Ch. i Ska, garbarnia tannerie, Dąbrowskiego 29.
Grynberg Jankiel Mowsza, manufaktura tissus, Steckiewicza 26.
Grynberg Ruchla, manufaktura tissus, Steckiewicza 30.
Grynsztejn Chaim, manufaktura tissus, Topolowa 1.
Grzegorzewski J. i Skrzyński Z., płótno toiles, 3 Maja 21.
Hamer, Rachman i Orensztejn, tartak parowy scierie a vapeur, Szpitalna 7.
Jabłońska Leokadja, spirytualja spiritueux, Listowskiego 40. Jabłoński Józef, biuro techniczne bureau techniąue, Dąbrowskiego 31.
Jarysz Tomasz i Sokołowski Walery, przeds. budowl. entreprises de constructions, Dąbrowskiego 31.
"Jasność", Sp. z o. o., elektryczne instalacje installations electri-ques, Białostocka 11.
Jaszczolt Chaim, obuwie chaus-sures, Rynkowa 25.
Jaworski Wacław, spirytualja spiritueux, Steckiewicza 27.
"Jedność", Sp. z o. o., wyroby tytoniowe tabacs, Dąbrowskiego 65.
Kac Lew, art. spoż. comestibles, Jagiellońska 55.
Kagan Kiwel, apteka pharmacie, Topolowa 31.
Kalina Suprzel i Morduch, meble meubles, Dąbrowskiego 63.
Kapłan Owsiej, spirytualja spiritueux, 3 Maja 32.
Kapłan Sz., drzewo bois, Krzywa 25.
Kaszkarow Leon, wędliny char-cutier, 3 Maja 37.
Kilman Izrael, zegarmistrz hor-loger, 3 Maja 13.
"Koalicja", wł. Krynicki J. i Frydberg, kino cinejna, Dąbrowskiego 25.
Klejn Nuchim, olejarnia huilerie, Jagiellońska 72.
Klejnerman Mejer, sklep kolonjalny epicier. Topolowa 8.
Krajtsztejn Józef, szkło i porcelana verreries et porcelaines, Dąbrowskiego 50,
Kranc Dawid, restauracja restaurant, Sipitalna 50.
"Kresmetal", Sp. z o. o., dom handlowy maiaon de commerce, Steckiewicza 23.
"Kresowe Tow. Przem. Handl.", S.A., oddz., spirytus alcoolt, Mickiewicza 24.
"Krespol", wł. Finkiel i Ignatowicz tartak parowy scierie a yapeur, Szosa Kowelska 1. "Kresy", kooperatywa kolejowa cooperative.
"Kresy", czasopismo publication pćriodiąue, 3 Maja 42.
Kupść Wacław, spirytualja spiritueux, Sienkiewicza 54.
Kwiatkowski Aron, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 36.
Landau Jakób, kantor wymiany 7-agent de change, Dąbrowskiego 29.
Lencki Bogusław inż., biuro budowlane entrepr. de constructions, Jagiellońska 15.
Lerner Gdal, art. spoż. comestibles, Zygmuntowska 56.
Lewin Chaim, drzewo bois, Topolowa 20.
Liberman Ester, obuwie i galanterja chaussures et mercerie, Dabrowskiego 29.
Lichtenberg Mowsza, przedsięb. budowlane entreprises de constructions, Dąbrowskiego 10.
Lichtensztejn Mendel, żelazo marchand de fers, Dąbrowskiego 108.
Lipczyk A. i Grynwald J., młyn parowy moulin a yapeur, Zygmuntowska 14.
Łabrys Maks i Chary Mojer, Sp.z o. o., skład piwa biere, Dhiga 14.
Łukaszewicz Kazimierz, restauracja restaurant, Jagiellońska 41.
Mackiewicz Józef inż., przedsięb.budowlane entreprises de constructions, Kościuszki 4.
Mojes Icek i Ajsik, zegarmistrz horloger, 3 Maja 26.
"Manufaktura", wł. Bermanowicz Bcia, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 50.
Marjański Jerzy inż., biuro techn. bureau techniąue, Steckiewicza 23.
Mazurkiewicz Piotr, biuro techniczne bureau techniąue, 3 Maja 38.
Minc Fajwel i Chana, skl. spożywczy comestibles, Listowskiego 54.
Mościbrodska Janina, hurt. hand. solą sels en gros, Hale Targowe 33.
Mościcka Helena, hand. bławatny galanterja tissus et mercerii Zygmuntowska 29.
Mular Mordko, art. spoż. comestibles, Zygmuntowska 83.
Myc Marta, "Cristal", retauracja restaurant, 3 Maja 15.
"Naftolej", Sp. z p. o., prod. naft. produits petrolifferes, Krzywa 29.
Najmark Mordko, hand. zbożem grains. Dąbrowskiego 130.
Naróg Mar., przedsięb. budowl. entrepr. de constructions, Kobryńska 46.
Nestorowicz Marcin, spirytualja spiritueux, Rynkowa 29.
Nobel Bcia w Polsce, S. A. produkty naftowe produits petro-liferes.
Nowość", wł. Ferenc W., manufaktura tissus, 3 Maja 26.
Nusbaum B. i Werbin Ch. L., skl., spoż. comestibles, Dąbrowskiego 104.
"Odbudowa", wł. Grynberg S., budowlane przedsięb. entrepr. de constructions, Dąbrowskiego 108.
"Okręgowa Spółdzielnia". Sp. z p. o., art. rolnicze produits agricoles, Topolowa 69.
"Oleum", Sp. z o. o., naftowe produkty produits petrolifares, Białostocka 66.
Pacześniak Franciszek, drzewo bois, Piotrowska 30.
Padwa A. M., manufaktura tissus, Dąbrowskiego 47.
Padwa Eljasz, materjały piśmienne fournitures de bureaux, Krzywa 25.
Pietkiewicz Ignacy, wędliniarnia charcptier, 3 Maja 19.
Piśmieński E. inż., przeds. budowlane entrepr, de constructions, Szeroka 32-a.
"Podlaska", wł. Chornut Helena, restauracja restaurant, 3 Maja 20.
Polak Kusiel, obuwie chaussures, Dąbrowskiego 31.
Poleska Spółka Budowlana, z p. o., entreprises de constructions, 3 Maja 4.
"Polska Ska Handlowa", z o. o. soc, commerciale, 3 Maja 15.
Polski Bank Kresowy banque, Dąbrowskiego 41.
Pomeraniec Samuel, kantor wymiany egent de change. Krzywa 31.
Pomeraniec Samuel, składy towarowe entrepoiitaire, Jagiellońska 130.
Pomeraniec i Wajnberg, skl. manufektury tissus, Dąbrowskiego 26.
Pożeżyńscy Ch. i N., skl. spoż. comestibles, Jagiellońska 33.
"Produkt", Sp. z o. o., mechaniczny warsztat atelier mecaniąue, Unji Lubelskiej.
"Produkt", art. spożywcze co-mestiblos, Jagiellońska 31.
Prużan Tajba, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 35.
Przemysł Budowlany, Sp. z o. o., przeds. budowlane ontreprises, de constnictions, Dąbrowskiego 108.
Rabinowicz Jeruchim, manufaktura tissus, Hale Targowe 80.
Radzikowski Kazimierz inż., dom Przemysł, handlowy entrepr. commerciales et industrielles, 3 Maja 13
Ramo Jakób, warsztaty mechaniczne mecanicien, Szpitalna 53.
Rogozik Abram, drzewo bois, Zygmuntowska 41.
Rozenberg Bcia Boruch i Hersz, art. spoż. comestibles, Hale Targowe 167.
Rozenwald Zelik, zegarmistrz horloger, 3 Maja 20.
"Rozwój", Sp. z o. o., stolarnia entrepr. de menuiserie, Sienkiewicza 38. ;
"Rozwój na Kresach", Sp. z o. o., Księgarnia i Sp. wydawnicza 1'brairie, et soc. d'Witions, 3 Maja 5.
Rubinsztejn Szymon, młyn motojowy moulin a moteur, Topolowa 12.
Rynkiewicz Mowsza, piekarnia ooulanger, Sienkiewicza 25.
"Sarwer", wł. Sarwer Abram, kino cinema, Teatralna 4.
Sawaniuk Gersz, sprz. części rowerowych pieces detach^es pour wcyclettes, Mikolajewska 26.
Sawicki Aleksander, spirytualja spiritueux, Jagiellońska 39.
Segłin M. i Ska, fabr. wodek febr. d'eaux-de-vie, Zygmuntowska 45.
Seglin Michał, wyr. tytoniowe tabacs, Dąbrowskiego 107-a.
Siedlecki Dawid, galanterja, konfekcja mercene et konfections, Dąbrowskiego 27.
Sierant M., wyroby tytoniowe tabacs, 3 Maja 4.
Skorbnik Abram, spirytualja spiritueux, 3 Maja 24.
Skorbnik Jankiel i Klin Szulim, tartaki scierie, Listowskiego 20.
Skarbnik N., Charlasz Ch. i Ska, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 46
"Społeczny", wł. Frydrjechowtcz B. i Mazurkiewicz, kinematograf cinema, 3 Maja 38.
Spółdzielnia Kolejarzy cooperative, Brześć Centralny.
Spółdzielnia pracown. państw, i komunalnych z o. o. cooperatiye, 3 Maja 18.
Spółdzielnia Spoż. 9 Dyonu Taborów, z o. o. cooperative, Twierdza.
Stellecki Konstanty, wyr. drzewne boisselier, Szpitalna 7.
Strycher Ela, tow. kolonj. epicier, Listowskiego 69.
"Strzelec", wł. Gołebiowski Jan, skł. broni, amunicji i art. wojsk. - armes, munitions et ornemen; militaires, Lubelska 26.
Suknow Mejlach, ubrania vetements, Dąbrowskiego 44.
Szejnmel Litman, skl. spoż. comestibles. Jagiellońska 33.
Szlimowicz Josel, piekarnia boulanger, Dąbrowskiego 52.
Szpądowski Leonard, spirytualja spiritueux, Rynek 27:
Szuszanow Lejba, manufaktura tissus, 3 Maja 33.
Szwajkowski Mikołaj, konfekcja damska confections p. dames, 3-go Maja 27.
Taksin Szloma, hurt. wyr. tytoń tabacs en gros, Dąbrowskiego 33
"Tecnnolas", Sp. z o. o., przedsięb. budowlane entrepr.de constructions, Pl. Ratuszowy, 6.
"Technopraca", przedsieb. budowlane entrepr. de constmctions, Zygnumtowska 41.
Tenenbaum Aron, wyr. i sprz. mebli meubles, Jagiellońska 34.
The Cunard Steam Ship Comp. w Londynie, Sp. Akc., oddz., biuro okrętowe agence maritimc.
The Royal Mail Meam Packet Company w Londynie, oodz.", S. A., przeds. okrętowe agence maritime. Jagiellońska 34-a.
"Transport", wl. Monczyk Bcia, biuro ekspedycyjne expediteurs, Białostocka 20.
Truss Jankiel, art. spoż. comestibles, Jagiellońska 39.
Trzciński Antoni, przeds. budowl. entreprises de constructions, Piotrowska 21.
Turczan Juljan, przeds. budowlane entrepr. de constructions, Kościuszki 32.
"Union", wł. Gilman M., biuro ekspedyc. komisowe agent expe-diteur, Krzywa 28.
"Wepume", Sp. z o. o., hurt sprzedaż soli sels en gros, Hale Targowe 34.
"Warszawianka", wł. Głowacki Jan, restauracja restaurant, Steckiewicza 3.
Wlodawski Eljasz, wyroby gumowe caoutchouc manufacture', Steckiewicza 28.
Wojskowa Spółdzielnia Okr. Korp. Nr. IX z p. o. cooperatiye.
Wolski Chaim, młyn motorowy moulin ii moteur, Mickiewicza 2.
Wyskuba Natalja, spirytualja spiritueux, Pl. Ratuszowy.
Wyrzykowski Bolesław, zakł. pogrzebowy pompes funebres, Maja 2.
"Zacisze", wł. Ługowski Tomasz, restauracja restaurant,3 Maja 23.
Zając A., konfeckja damska confections p. dames, Dąbrowskiego 49.
Zysman A. M. i Syn, manufaktura tissus, Dąbrowskiego 65.
",Życie Polesia", czasopismo publication periodiąue, Zygmuntowska 19.
Żydowski Bank Ludowy banque, Zygmuntowska 51.
Księga Adresowa Polski (1926-27)

BRZEŚĆ NAD BUGIEM, miasto wojewódzkie, siedziba 2-ch sądów pok. sąd okr. Pińsk, sąd apel. Wilno, 37 412 mieszk. (linje kol.: Brześc-Chełm, Białystok-Kowel, Łuków-Żabinka (dworce kol.: Brześć Centralny i Brześć II). Władze i urzedy państwowe i samorządowe: Poleski Urząd Wojewódzki Starostwo, Komenda wojewódzka pol. państw., Komenda pow. p. p., Komisarjat miejski i Komisarjat kolejowy p. p., Izba skarbow. (na obszar wojew. Poleskiego i Nowogródzkiego), Urząd skarbowy podatków i opłat. Urząd skarbowy akcyz i monopoli, Kasa skarbowa Okręgowa Izba Kontroli Państwa, Okręgowa dyrekcja robót publicznych, Państw. zarząd drogowy, Zarząd dróg wodnych, Powiatowy urząd ziemski, Powiatowy komitet nadawczy i komisja uwłaszczeniowa, Państw. urząd pośrednictwa pracy, Obwodowy inspektorat pracy, Kuratojum okręgu szkolnego, Inspektorat szkolny, Magistrat, Wydział powiatowy.

Kościoły i szkoły: Gimnazjum państwowe, 4 gimnazja prywatne, szkoła średnia 3-klasowa, Państwowa. szkolą murarska, szkoła średnia techniczna kolejowa, szkoła handlowa, szkoła rzemieślnicza, szkoła zawód, dokształcająca, 15 szkól powszechnych . Instytucje: oddział Banku Polskiego, szpital powszechny, szpital żydowski, szpital kolejowy, ambulatorium miejskie, ambulatorjum T-wa ochr. zdrowia, ambulatorjum państwowe, dom sierot, dom starców, teatr, bibljoteka miejska. Związki zawodowe i stowarzyszenia: oddział zw. kupców, oddz. stów. kupców polskich, stów. właścicieli nieruchomości, Poleskie Wojewódzkie T-wo Rolnicze, Rada wojewódzka towarzystw rolniczych woj. Poleskiego, oddz. Kresowego związku ziemian, Chrzęść. T-wo Rzemieślnicze, oddz. Centrali Rzemieślniczej, cechy: murarsko-ciesielski i fryzjerski, stów. rzemieślników żyd., oddziały związków zawodowych: pracowników przemysłu gastronomicznego, prac. przem. spożywczego, prac. przem. metalowego, prac. przem. skórzanego, prac. drukarskich, prac. fryzjerskich, prac. igły, związki zawodowe: pracowników handlowych, lekarzy-dentystów, stowarzyszenie lekarskie, stow. techników woj. Poleskiego, stow. urzędników państwowych, Powszechne T-wo Farmaceutyczne, Polskie Zjednoczenie Polesia, T-wo Muzyczne, oddział Pol. T-wa Krajoznawczego. Targi: w poniedziałki, środy i piątki. Jarmarki: 1-go i 15-go każdego miesiąca. Przemysł: młynarstwo, garbarstwo, przemysł drzewny, olejarnie, fabryki wódek, fabr. wyr. metalowych, fabr. instrumentów muzycznych.

Wojewoda Poleski: p. o. Dr. Juijusz Żymierski.
Starosta: K. Kossobudzki.
Prezydent miasta: Leop. Dmowski.
Wice-Prezydenci miasta: Tom. Świętochowski, Dr. Bron. Wilner.
Prezes Rady Miejs.: Fr. Zieliński.
Straż ogniowa ochotn. i Pogotowie miejskie. Komendant: Adam Nowak.
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego... (1880)

Brześć Litewski, m. pow. gub. grodzieńskiej. Brześć ten, dla różnicy od Kujawskiego pospolicie Litewskim zwany, leży nad Bugiem, przy ujściu rzeki Muchawca i Szlajerki do Buga, o 200 w. od Warszawy, o 203 od Grodna, o 120 od Białegostoku, 198 od Grajewa, o 117 od Kowla, o 321 od Mińska, o 631 od Smoleńska, o 1023 od Moskwy.

Jest to miasto nie tylko wielkiej wagi po wszystkie czasy, lecz zarazem jedno z bardzo starożytnych w kraju. Legenda miejscowa przypisuje powstanie Brześcia okoliczności, że w pierwszych czasach chrześciaństwa na Rusi, pewien pobożny kupiec, co tu był zagrzązł w trzęsawiskach puszczy brzostowej" nad Muchawcem, po szczęśliwem wydostaniu się z niebezpieczeństwa, na podziękowanie Bogu, wzniósł tu był niewielki kościółek; przy tym kościółku z czasem powstała osada Berestje, Brzeście zwana. Lecz prawdopodobnie powstanie tej osady sięga daleko starszych czasów. Było tu rozgraniczę plemienia Bużan, zajmującego obadwa brzegi Bugu, od źródeł ouego, od Jaćwieży, siedzącej poniżej w stronę Narwi.

Mógł tu być zatem przed wieki już gród nawet, jako stanowisko obronne cichego plemienia od zawołanych łupieżców. Przy zetknięciu się zaś pierwszem (w X w.) dwóch nowopowstających potęg politycznych, Rusi w Kijowie a Lachów w Krakowie, widocznie że i Brzeście już należało do liczby owych grodów czerwińskich", jakie sobie, począwszy od Włodzimierza i Bolesława, nieustannie nadal Ruś i Lachy wzajem wydzierają. Ziemie czerwińskie bowiem stanowiły, u świtu dziejów naszych, nietylko chrobackie wierzchowiska Sanu i Dniestru, lecz i całe górne Nadbuże. Otóż widzimy dalej, że Jarosław kijowski 1044 Brześć zajmuje; odbiera go Rusi Bolesław Śmiały na czas pewien, a Kazimierz Spraw., po nowem zdobyciu 1182, zamek tam śród błot wznosi. Przy ustaleniu się dzielnic między rozrodzonem potomstwem Jarosława, Brześć dostawał się nieraz książętom turowskim, władcom górnego Polesia, lecz ostatecznie stał się udziałem książąt włodzimierskich i ciążył stale ku Wołyniowi.

Przy najściu Mongołów, i Brześć nie uszedł powszechnego losu. Zburzony jego zamek miał odbudować, około 1275, ks. wołyński Włodzimirz Filozofem zwany, synowiec sławnego Daniła króla Rusi; a wprędce i samo miasto znacznie się podniosło. W początku XIV w. B. poddał się wzrastającej przewadze Litwy. W 1319 Gedymin całą zimę tu przepędził, gotując się do wyprawy na Kijów. Niemało też tu czasu spędzili następnie, jako w swej dzielnicy, bohaterowie Litwy: Kiejstut i Witold, szukając tu nieraz schronienia śród wstrząśnień wewnętrznych owych czasów.

W 1390 Jagiełło nadał miastu prawo magdeburskie a w 1409 odbył tu ów zjazd tajemny z Witoldem i sułtanem kipczackim Saladynem, wynikiem narad którego było sławne zwy-cięztwo nad krzyżakami pod Grunwaldem. Najwięcej przecie Witold przyłożył się do podniesienia tego miasta: budował tu świątynie, rozszerzał posiadłości miejskie i porównał miasto w przywilejach z Lublinem. Pograniczne położenie od Polski, stosunki z którą stawały się coraz ściślejszemi, podniosło niepomiernie znaczenie Brześcia. Tu w 1440 wyniesiono Kazimierza Jagiełłowicza na w. księstwo; tu 1446 tenże Kazimierz, obrany już królem, odbywał naradę z senatorami koronnymi o Wołyń; a 1454 z litewskimi o stanowczy udział w wojnie pruskiej.

Odtąd Brześć stawał się coraz częściej miejscem wzajemnych obrad obu narodów, a razem z tem wzrastał w swobody i budowy. Pomyślność ta przerwaną została jednak gwałtownym najazdem tatarów 1500 r.; miasto wielce wtedy ucierpiało. W 1505 odbył się tu pamiętny zjazd, na którym Gliński, ulubieniec wszechwładny króla Aleksandra nastawał na zgubę, swych wrogów, na tym też zjeździe przyjmowano uroczyście chana kipczackiego Szachmata, szukającego przyjaźni i pomocy króla. Wzrastając w znaczeniu, doznawał Brześć coraz to nowych dobrodziejstw od panujących.

Zygmunt I na sejmie panów litewskich 1511 tu odbytym, potwierdził i rozszerzył dawne miasta przywileje i uposażył nowemi oddawna tu osiadłych żydów. Głębokim swym handlowym zmysłem prowadzeni, obrali sobie byli żydzi wcześnie Brześć, jako środkowy niemal punkt rozległego państwa Jagiellonów, za jedno z główniejszych ognisk swych operacyj. Wprędce zamożni i bogaci, wznieśli oni tu najwspanialszą synagogę w Polsce. Tę właśnie Zygmunt I przywilejem swym dozwala im teraz odnowić. W tej tedy epoce B. należy do najładniejszych i do najzamożniejszych miast w kraju: podług postanowienia sejmowego 1513, płaci 50 kóp groszy litewskich i dostawia 150 koni na wojnę.

Niemniej od ojca względnym dla Brześcia okazał się i Zygmunt August, który na sejmie walnym 1544 tu otrzymał za życia króla wielkorządztwo Litwy. Lecz najbardziej do pomyślności miasta tego przyczynił się sławny Mikołaj Radziwiłł Czarny, starosta tutejszy. Jako gorliwy szerzyciel reformy religijnej w kraju założył on tu zbór kalwiński i wyborną drukarnię, w której wyszła 1563 sławna biblia, Radziwiłłowską zwana. Zbór ten dotrwał do XVII wieku, a drukarnię oddał Mikołajów syn Sierotka jezuitom wileńskim. Jezuici zostali właściwie sprowadzeni do B. przez miejscowego proboszcza Franc. Zajerskiego za zezwoleniem Pawła Wołuckiego, biskupa łuckiego; mieli tu potem kolegium, wyposażone przez Sapiehów.

Po unii lubelskiej i dzielnem panowaniu Batorego, zdobyta stanowczo za Zygmunta III przewaga katolicyzmu nad reformą oddziałała i na Brześć wybitnie. Poczęły się tu wznosić jeden za drugim wspaniałe klasztory: bernardynów, jezuitów, trynitarzy. Kolegium S. Jesu ze szkołami wzniosł tu sławny kanclerz litewski Leon Sapieha. Obok tego, przywilejem w 1607 r. Zygmunt III zatwierdził dla miasta trzy jarmarki corocznie, po miesiącu każdy. Miasto jednak ucierpiało znacznie przez pożar 1613 r.

Rozgłosu historycznego nabył Brześć najbardziej przez odbyte w jego murach trzy synody duchowieństwa greckiego 1590, 1594 i 1596, których skutkiem była pamiętna unia ubrządku wschodniego i zachodniego w obrębie rzplitej, powszechnie pod imieniem unii brzeskiej znana. Następnie dla utwierdzenia tej unii metropolita Rutski założył tu 1629 klasztor bazylianów.

Za panowania Jana Kazimierza, śród klęsk powszechuych całego kraju, począł upadać i B. W 1657 r. zajął go i zrabował Rakoczy z Karolem Gustawem, który tak dalece uznawał położenie obronne miasta, że kazał sporządzić plan jego nowego obwarowania. Zajął się przecie Jan Kazimierz troskliwie podźwignieniem podupadłego B., obdarzając go odpowielnim przywilejem, i miasto istotnie znów poczęło się wznosić. Popowstawały nowe klasztory: bernardynek, brygitek, dominikanów, opatrzono zamek i t. p. W tym to zamku przesiedział rok (1683) i 6 niedziel więzienia wesołego ów Tyszkiewicz, którego słudzy, za sprawą podobno Maryi Kazimiery, wyrządzili głośną w swoim czasie obelgę posłowi franc. de Vitry w Warszawie.

W bezkrólewiu po Janie III oblegał tu skonfederowane pod chorążym Ogińskim wojsko litewskie hetman Kazimierz Sapieha. W 1706 r. został B. na czas zajęty przez Szwedów. Po śmierci Augusta III był tu czas niejaki punkt środkowy konfederacyi, zawiązanej w 1764 r. dla oparcia się wpływowi obcych narodów. W ciągu konfederacyi barskiej zajęli 1769 r. B. Puławscy. W 1792 odbywał tu swe narady związek targowicki, nim się przeniósł do Grodna; a 1794 r. walczył pod miastem niepomyślnie Sierakowski z Suworowem.

Za rzplitej B. stanowił w hierarchii łacińskiej sufraganią bisk. łuckiejo; w greckiej zaś, bisk. włodzimierskiego. O obu tych, prawie osobnych biskupstwach pisze Jul. Bartoszewicz w Enc. Orgelbranda: Biskupstwo brzeskie (łacińskie), nazwane tak od Brześcia, stolicy województwa brzeskiego na Litwie, stanowiło część dyecezyi łuckiej. Kanonicznego rozdziału biskupstwa na dwa nigdy nie było, ale weszło w zwyczaj, że biskupi łuccy zaczęli przybierać tytuł brzeskich; niby ztąd dyecezya łamała się na dwie połowy, część jej była w Koronie na Wołyniu, a część w Litwie to jest województwo brzesko-litewskie. Do tego odróżniania dwóch połów dyecezyi dały powód rzeczywiste fakta. Biskup miał dwóch oficyałów, łuckiego i brzeskiego; w kapitule także zasiadali dwaj prałaci-proboszczowie: łucki i brzeski; wreszcie dwaj archidyakonowie łucki i brzeski. Proboszcz stracił miejsce w kapitule, ale archydyakon zachował je aż do ostatnich czasów, bo miał rzeczywistą władzę, gdy dyecezya łucka rozdzielała się, według swoich połów, na dwa archidyakonaty. Co większa około połowy wieku XVIII, znajdujemy kustosza brzeskiego, którym był ksiądz Kamieniecki (1749, Kuryer polski, Nr. 645). Byli nawet i kanonicy brzescy jak w kolegiacie, ale erekcyi kapituły nie doczytaliśmy się nigdzie. Biskupi łuccy osiedli wtenczas stanowczo w Janowie nad Bugiem w Litwie, w województwie brzeskiem, to jest w dawnej stolicy biskupstwa podlaskiego i założyli tam kolegiatę. Środek ciężkości dyecezyi przeniósł się więc do Litwy i dla tego nie dziw wcale, że ostatni biskupi łuccy ciągle przybierali tytuł drugi i przezywali się jeszcze biskupami brzeskimi na wzór innych, którzy tytuły swoje rozwijali w tymże czasie. Była nawet chwila, że biskupstwo brzeskie stało się rzeczywistością. Po drugim podziale, kiedy Wołyń odpadł za kordon rossyjski, Naruszewicz pozostał w Janowie i tą częścią dyecezyi, która w Polsce została, rządził osobiście. Po jego śmierci, tak samo jak za życia jeszcze, w części wołyńskiej dyecezyi rządził Cieciszowski, biskup kijowski; w części zaś, która już do Austryi odeszła, rządził administrator ksiądz Tomasz Halyburthon, kanonik katedralny łucki, proboszcz w Biały Radziwiłowskiej, jako Administrator ac Vicarius in Spiritualibus generalia, sede vacante." Mamy pod ręką rubrycelę tej części dyecezyi, w roku 1797 drukowaną w Warszawie: Directorium divini officii ac missarum juxta rubricas generales nec nondecreta S. R. C. ad usum dioecesis brestensis et per Podlachiam, pro anno domini 1797 sede yacante conscriptum ac editum." Była więc wyraźnie dyecezya brzeska niekanoniczna, ale urywek kanonicznej tak się przezwał; dyecezya ta rozciągała się, jak widzimy, na kawałek Podlasia. Dekanatów w tej części dyecezyi rachowało się 9, parafij 120. Spis umarłych za rok 1796 wykazuje w tej dyecezyi osób 6; pomiędzy niemi sam biskup Naruszewicz, dwóch kanoników katedralnych, Kazimierz Mojkowski i Franciszek Bieńkowski, oraz Stanisław Krzysztof Kluk, kanonik inflancki, proboszcz w Ciechanowcu. W r. 1798 część tej dyecezyi brzeskiej odeszła do biskupstwa łuckiego, jako położona ku południowi, część zaś północna do wileńskiego; trzecia część co pozostała z tej strony Bugu, rozdzieliła się pomiędzy biskupstwa wigierskie i lubelskie, podług tego jak się tym krajem podzieliły Austrya i Prusy. Ksiądz Halyburthon de Stodart, ze szlachty szkockiej Polak, administrator tej cząstki dawnej dyecezyi łuckiej, umarł niedługo potem.

Biskupstwo brzeskie (ruskie) brało także swoje nazwisko od Brześcia Litewskiego, stolicy województwa. Nie stanowiło nigdy osobnego biskupstwa za czasów udzielności Rusi i potem za rzeczy pospolitej, ale stanowiło cząstkę rzeczywistego biskupstwa włodzimierskiego na Wołyniu; że zaś cerkiew katedralna była naturalnie we Włodzimierza, ztąd biskupstwo brzeskie było drugim tytułem władyki włodzimierskiego. Ale kiedy właściwie zaczął ten drugi tytuł przybierać władyka włodzimierski? nie możemy tego z pewnością powiedzieć; w XV wieku jeszcze po aktach nie znajdujemy tego drugiego tytułu, który zjawił się dopiero w XVI wieku, około czasów unii brzeskiej, ale przed nią zawsze.

Sam Brześć był bardzo ważnem miejscem w historyi kościoła ruskiego; wieczne tu było ognisko życia, sama unia tu się wyrabiała i tu stanęła w czasach od r. 15901596. W XVIII wieku, gdy Ruś na sposób polski kościół swój urządzała, spotykamy pierwszy raz koadyutora biskupa włodzimierskiego Filipa Wołodkowicza; koadyutorem tym jest ksiądz Antoni Struś Młodowski, który rzucił koadyutoryą pińską dla koadyutoryi włodzimierskiej i prawa następstwa (cum futura successione). Młodowski ten, zwyczajem Rusi, przyjął dla siebie drugi tytuł biskupstwa dyecezyalnego i tytułował się "biskupem brzeskim." Doczekał się i katedry włodzimierskiej, ale jego następca Szymon Młocki wziął koadyutora, którym został Arseni Głowniewski także z tytułem biskupa brzeskiego. Obiedwie te koadyutorye były już za Stanisława Augusta, pierwsza w początkach tego panowania, druga pod koniec.

Ukaz z dnia 28 kwietnia 1797 r. urządził zupełnie iuaczej, jak były za czasów polskich, dyecezye unickie; postanowiono metropolią, jedno arcybiskupst wo połockie i dwa biskupstwa, to jest brzeskie i łuckie. Od tego czasu ustaje biskupstwo włodzimierskie, które wcielone zostało do łuckiego, a Brześć zostaje kanoniczną stolicą nowego zupełnie dyecezyalnego i już nie tytularnego biskupstwa; wreszcie Włodzimierz już za polskich czasów znakomicie podupadł, a na to miejsce podniósł się wyżej jeszcze Brześć, który zawsze miał swoje znaczenie. Biskupstwo to rozciągało się pierwotnie na gubernią tak nazwaną litewską i mińską. Biskupem brzeskim mianowany dawny koadyutor ksiądz Arseni Głowniewski. Po śmierci jego wziął biskupstwo brzeskie ksiądz Józafat Bułhak, który wziął i metropolią w r. 1817 nie porzucając Brześcia, Biskupstwo brzeskie pomnożyło się znakomicie w r. 1807, kiedy od Prus dostał się Rossyi obwód białostocki. Nowy rząd skasował biskupstwo supraślskie, które było w obwodzie tym, i wcielił je do brzeskiego, ale za to od r. 1809 wznowiono tytuł biskupa włodzimierskiego, który został suffraganem brzeskim; role się zmieniły. Otóż taki biskup włodzimierski był i za Bułhaka suffraganem brzeskim. Leou Jaworowski był nim od r. 1809 i przetrwał aż do ostatnich chwil unii.

Ukaz z d. 14 lutego 1809 oddzielił od dyecezyi brzeskiej starożytną dyecezya metropolitalną, której stolicę oznaczył w Litwie, i wtedy to metropolita w Wilnie oddzielnego uzyskał suffragana, to jest biskupa orszańskiego. Według "Kalendarzyka politycznego na r. 1821," wydawanego urzędownie przez uniwersytet wileński, kapituła katedralna brzeska składała się z następujących sześciu prałatów: z archipresbytera, archidyakona, scholastyka, kustosza, kantora i kanclerza, oraz z 13 kanoników i osobno czterech kanoników katedralnych brzeskich, siedziało na próbostwach w dyecezyi metropolitalnej i nie miało głosu w kapitule. Pomiędzy kanonikami z głosem znajdował się uczony ksiądz Michał Bobrowski, profesor uniwersytetu. Konsystorz składał się z prezydenta, którym był oficyał Antoni Tupalski, i z surogata wice prezydenta, trzech assesorów i dwóch sekretarzy, dyecezyalnego i konsystorskiego.

Do dyecezyi liczył się prowincyał bazyliański litewski i jego orszak urzędowy; jako to: protokonsultor, dwóch konsultorów i sekretarz. Opactw w dyecezyi cztery było, to jest: supraślskie, leszczyńskie, kobryńskie i grodzieńskie; supraślskim był suffragan Jaworowski. Dziekanów było w gubernii grodzieńskiej 14, to jest: grodzieński, lidzki, słonimski, wołkowyski, nowogrodzki, cyryński, brzeski, kamieniecki, kobryński, prużański, poleski, lubieszowski, janowski i drohiczyński; w obwodzie białostockim było 4 dziekanów, to jest: białostocki, bielski, drohicki, nowodworski; w gubernii mińskiej było dziekanów także 4, to jest: słucki, piński, rzeczycki i mozyrski. Tak więc cała dyecezya dzieliła się na 22 dekanaty.

Deputaci duchowni brzescy na równi z łacińskimi zasiadali w obudwu departamentach sądu głównego, w gubernialnych komitetach szczepienia ospy, w gubernialnycli sądach granicznych, toż samo i w powiatowych komitetach ospy, w sądach granicznych, w sądach ziemskich i grodzkich, w komitetach do śledztw, oraz w policyach i magistratach. Dyecezya ta wzięła koniec r. 1839."

Ekonomia brzeska, należąca do stołu królewskiego, zawierała 5 kluczów, guberniami zwanych, do których się liczyły: kobryńska i prużańska; intraty z niej liczyło się 1784 r. do 400,000 złp. Do ekonomii należał i zamek. Brześć jako znakomity punkt militarny uznawany był zawsze i powszechnie. Maurycy de Saxe, słynny wojownik, pisał o nim w swych dziełach wojennych. Pod władzą zaś rossyjską zdobył sobie pod tym względem jeszcze większe znaczenie.

W r. 1831 przetworzono Brześć na pierwszorzędną twierdzę. Powstała ona na miejscu dawnego miasta, na praw. br. Muchawca. Wszystko tu niemal zostało przeobrażone: kościół i klasztor bernardynów i bernardynek przerobiono na korpus kadetów; augustyanów na komitet fortecznych inżynierów; trynitarzy na dom wojenno-roboczej roty; brygitek na rotę aresztancką; kolegium jezuickie na mieszkanie komendanta fortecy; bazylianów na koszary artyleryi i cerkiew. Dalej kościół farny, trzy cerkwie unickie, monastyr zakonników prawosławnych i kościół reformowany zupełnie zostały zniesione. Pozostał tylko były kościół dominikański, jako jedyny ślad dawnego B., przeznaczony odtąd na farę.

Po takiem przeobrażeniu na twierdzę starego m. B., o ćwierć mili od niego powstało nowe przedmieście kobryńskiem zwane, zabudowane z drzewa dość porządnie i obszernie; z drugiej zaś strony twierdzy powstało przedmieście wołyńskie, dość liche, na lew. brzegu Muchawca. Tuż za twierdzą, za Muchawcem, wznoszą się liczne kurhany z przedwiecznych czasów. Dotąd wszakże B., jako miasto, nie zdołał się podnieść należycie. Główną przeszkodę porządniejszego w mury zbudowania się stanowi bliskość twierdzy.

Mieszkańców liczył 1 stycznia 1880 r. 33607 t. j. 20804 meż., 12803 kob. Pod względem wyznań 6357 prawosł., 3286 katol., 23846 izr., 95 ewang., 23 mahomet.(R. 1860 miał 19343 mk.). Miasto drewniane przeważnie. Proste, szerokie jego ulice dotąd wcale nie brukowane, za wyjątkiem jednej, szosową zwanej, która rynek przerzyna. W środku samym miasta leży bazar, budowa prostokątna, z placem obszernym wewnątrz, i 140 po obu stronach sklepikami, jest nadto w mieście kilkaset kramów żydowskich, a śród nich jeden sklep chrześciański. Cały więc handel jest tu tylko drobnem kramarstwem właściwie: na kilka tysięcy handlujących, kilku tylko większych niby kupców a raczej komisantów handlu wołmi.

Nie lepiej tu stoi i przemysł. Z większych zakładów przemysłowych są 4 fabryki tytuniu i 1 browar. Fabryki tytuniu przerabiają rocznie na 120,000 rs. towaru; a browar przerabia 10 tyś. korcy jęczmienia na liche dotąd piwo. Nie ma tu, porządnej garbarni, gdy tymczasem przechodzi tędy rocznie skór surowych na 50,000 rs. Rzemiosła w ogóle znajdują się jeszcze w bardzo pierwotnym stanie, i prawie wyłącznie w ręku żydów. Ruchu umysłowego tu nie ma żadnego, ani jednej księgarni, śród ludności starozakonnej panuje wielowładuie chasydyzm.

Od niedawna Brześć stał się środkowem ogniskiem 4 linij kol. żel.: gałęzi do Terespola, łączącej go z Warszawą, linii smoleńskiej, kijowskiej, grajewskiej. Dla wszystkich kolei służy dotąd jeden tylko dworzec. Ruch handlowy, jako tranzytowy przeważuie, mało jeszcze na miasto oddziaływa, lecz powoli i ludność miejscowa poczyna w nim brać żywy udział. Dworzec kolei żelaznej w Brześcin jest ogniskiem ruchu nadzwyczajnego. Tędy odbywa się cały prawie handel gubernij zachodnich z królestwem przez kolej grajewską; tu się zarazem koncentruje i stosunek handlowy Królestwa z Cesarstwem. W r. 1874 przechodziło tędy codziennie 20 pociągów osobowych, a 14 i więcej towarowych.

Najważniejszy względnie materyał transportowy stanowi zboże, idące z drogi kijowskiej do Królewca, linią grajewską. Jesienią 1874, mimo zmniejszenia się transportów zbożowych w ogóle, przechodziło tam do 54 tyś. pudów dziennie; podczas gdy droga terespolska dostawała od kijowskiej około 6 tyś. pd. zaledwie. Mączki cukrowej szło z drogi kijowskiej na grajewską, do 10 tyś., owoców zaś do 2,500 pd. codzień. Stosownie do tego, najwięcej też i fabrykatów obcych otrzymywała kijowska droga linią grajewską. Nadto przechodziła tędy w znacznych ilościach, po kilka i kilkanaście tysięcy pudów, herbata. Wszakże i stosunek ekspedycyjny drogi kijowskiej z terespolską nie jest bez pewnego handlowego znaczenia. Samych machin i narzędzi rolniczych przechodzi z tej strony drogą kijowską do 2,500 pd. dziennie a co więcej szło to przeważnie z Warszawy. Obok machin szły tam nadto wyroby galanteryjne, szewckie, stolarskie, wreszcie cukier i t. p. Stosunki transportowe drogi kijowskiej z moskiewską były nader ograniczone.

Natomiast droga moskiewska i terespolska były w ciągłej między sobą ożywionej styczności: pierwsza dostarczała drugiej samego zboża do 10 tyś. pud. dziennie; odwrotnie zaś szło codzień do 7 tyś. pd. różnych wyrobów. Niezmiernie ważną i bodaj czy nie najważniejszą stroną ruchu handlowo-kolejowego w Brześciu były transporta wołów. Tu bowiem, nie zaś na Pradze, koncentruje się cały niemal handel bydła stepowego, idącego drogą kijowską. Co tydzień przychodziła tu partya licząca 1,000 do 1,200 szt. wołów, i tu się już właściwie tranzakcye o nie odbywały. Niemałe też partye dostarczała droga kijowska i trzody chlewnej, najmniej 300 sztuk co tydzień.

Tu natomiast wspomnimy o brzesko-grajewskiej. Linia tej drogi na przestrzeni 202 wiorst jest jedną z najbardziej ożywionych dróg żelaznych, nie tylko w zachodnich guberniach ale nawet w całej Rossyi. Zboże z południowych gubernij przewożone zwykle bywa brzesko-grajewską drogą do Królewca. Wszystkich stacyj i t. z. pół stacyj czyli przystanków na tej drodze znajduje się 16 a mianowicie: Brześć, Łyszczyce, przyst. Werba, Wysokolitewsk, przyst. Czeremucha, st. Kleszczele, Grygorowce, Bielsk, Strobla, Lewicka, Starosielce, Knyszyn, Mońki, Goniądz, przyst. Maryna, i nakonec Grajewo. Brzesko-grajewska droga łączy się w Białymstoku z dr. żel. warszawsko-petersburską, w Brześciu z warszawsko-terespolską, kijowsko-brzeską i moskiewsko-brzeską. Nakoniec w pogranicznej stacyi Prostkach łączy się z koleją królewiecką. Droga żelazna b.-g. w pierwszej połowie 1878 r. przyniosła 1350522 rs. dochodu z przewozu osób, zwierząt i towarów. Sam przewóz towarów przyniósł 1,186,800 rs. dochodu, z czego się okazuje, że głównie ruch towarowy przyczynia się do rozwoju drogi. W tymże okresie czasu t. j. od 1 stycznia do 1 lipca 1878 r. osób przewieziono 105323, miesięcznie przejeżdża około 24000 a dziennie 800. Towarów d. ż. b. g. przewozi dziennie przeszło 104000 pudów. W rozpatrywanem półroczu najwięcej przewieziono pszenicy (4787000 p.), dalej żyta (2672275 p.), jęczmienia (2365915 p.), owsa (1894198 p.). Tabor d. ż. b. g. w 1878 r. składał się z 66 parochodów, 39 wagonów osobowych, oraz 1483 towarowych.

Pod względem ruchu pasażerskiego najważniejszemi dla drogi b. g. są stacye Brześć (w r. 1877 przejechało 32,306 osób). Białystok (48326), Bielsk (21977) i Grajewo (18733). W roku 1877 towarów najwięcej wywieziono ze stacyi B. (1679756 p.), ze stacyi Grajewo (690908 p.) i Białystok (870961 p.). Pszenicy najwięcej wywieziono ze stacyi Grajewo (244400 p.), jako też najwięcej na tę stacyą przywieziono (188250 p.). Owsa ze stacyi wywieziono 52034 p., a przywieziono na stacyą Grajewo (12801 p.); żyta najwięcej wywieziono ze stacyi Brześć (299159 p.), przywieziono zaś na stacyą pograniczną Prostki (170533 p.). W roku 1877 nakoniec w skutek wypadków postradało życie na b. g. drodze osób 8, rannych było 15.

Brześć, o ile z jednej strony stał się od niedawna środkowym punktem 4 linij kolei żel., o tyle z drugiej nie przestaje być węzłem komunikacyi wodnej Wisły i Dniepu. Wpadający tu do Bugu Muchawłec i dalej kanał onego, królewskim zwany, ciągnący się do Piny, łączą bezpośrednio Brześć z Pińskiem, związanym już z Kijowem stałą żeglugą parową. Handel tedy z Pińszczyzną, przez Muchawiec, bywał zwykle nie mało ożywiony. Tędy tu bowiem głównie nadchodziło w znakomitych ilościach zboże, łój, makuchy, kasza, słonina, olej a nadewszystko szmaty. W 1874 r. woda jesienią tak była małą w Muchawcu, że 50 barek i 30 berlinek, przybyłych tu wiosną, nie mogły już powrócić, a w handlu z Pińskiem zaszła całkowita niemal stagnacya. Przed zbudowaniem kolei terespolskiej łączył się B. z Warszawą głównym traktem pocztowym, 26 mil długim (Brześć, Zalesię, Biała, Międzyrzec, Zbuczyn, Siedlce, Mingosy, Kałuszyn, Mińsk, Miłosna). Dziś st. poczt. B. leży o 2 i ćwierć wiorsty od dworca kolei w B.

Paraf. kościół katol. św. Krzyża w B., 1856 został przez parafian wzniesiony. Parafia dekanatu brzeskiego: dusz 5218. Kaplice w Domaczewie, Wistycach i Trościanicy; dawniej i w Kowerdziach. Dekanat brzeski dyecezyi wileńskiej ma 3 parafie: B., Wysokie litewskie i Kamieniec lit., razem dusz 9128. W r. 1863 parafij 10; prócz wymienionych: Czarnawczyce, Stawy, Wielanów, Mrozowice, Mielejczyce, Wołczyn, Wierzchowice: razem 8991. Brzesko litewska-kasztelania utworzoną została na sejmie lubelskim. Pierwszym kasztelanem był Jan Hajko.

Brzesko-litewskie województwo, zajmowało szeroką płaszczyznę od wschodu ku zachodowi, w większej połowie lasami i bagnami pokrytą, a w drugiej od sąsiednich krain Polski z puszcz wytrzebioną i od tego Polesiem nazwaną. Zachodnią stronę województwa od granic między Koroną a Litwą przerzynała rzeka Bug; jednak ziemia ta za czasów piastowskich należała do Polski. Po zniszczeniach tatarskich, Litwini, korzystając z osłabienia Polski, posunęli dotąd swe zabory około 1242 roku, kiedy Erdziwił książę litewski dźwignął w tych okolicach spalone przez Mongołów grody. Nieco później Daniel, książę halicki, owładnął kraj ten i odtąd ciągle przez pół wieku o posiadanie go wojowały z sobą Polska, Ruś i Litwa.

Dopiero około 1316 r. Gedymin odzyskał ziemie te dla Litwy, co jeszcze więcej utwierdziło podbicie Wołynia 1321 r. przez tegoż wojownika. Syn jego Kiejstut dostał w podziale ziemię brzeską, ale Kazimierz Wielki, chcąc rozszerzyć granico państwa i zabezpieczyć się od napaści Litwy, opanował Wołyń a zarazem i księstwo brzeskie w 1349 r. W następnym 1350 r. wszczęła się dwuletnia wojna Polaków z Olgierdem, który Brześć odebrał, a w 1351 r. na mocy traktatu ziemia ta znów do Kiejstuta wróciła. Wreszcie po wojnie Polski z Lubartem, traktat w r. 1366 ostatecznie ziemię brzeską przy Litwie zatrzymał. Brześć z okolicznym krajem należał w XV i XVI w. do wojewody trockiego; dopiero z powodu wielkiej niedogodności i rozległości, na sejmie unii 1569 r. odłączono go od Trok i podzielono na dwa województwa: brzesko-litewskie i podlaskie. Graniczyło wtedy na wschód z województwem mińskiem i kijowskiem, na południe z wołyńskiem i ziemią chełmską, na zachód z lubelskiem i podlaskiem, które oddzielała rzeka Bug, a na północ nowogrodzkie i trockie. Miało dwa powiaty: brzesko-litewski i piński. Herb jego była pogoń w błękitne, barwie w czerwonom polu. Sejmiki województwa odbywały się w Brześciu-litewskim i Pińsku i wysyłały czterech posłów na sejm i 4 deputatów na trybunał. Miało wojewodę i kasztelana i dwóch starostów grodowych brzesciańskiego i pińskiego.

Dzisiejszy powiat brzeski gub. grodzieńskiej zajmuje 438438 dzies. rozl.. w tej liczbie 31945 ziemi rządowej, 101978 lasu. Ludności 140460 t. j. 33,4 na 1 w. kw. W powiecie (prócz m. pow.) jest 8991 kat., 12684 izr., 981 ewang. Na cały pow. jest 1 dekanat katol. t. n. a 5 dekanatów prawosł.: brzeski, kamieniecki, włodawski, wysokolitewski i czernawczycki (parafij 65). Dekanat prawosł. brzeski ma 13 parafij. Fabryki w powiecie: tytuniu 6 wyrób 135,784 rs.; wódki 9 151,652 rs.; browary 10 48,230 rs.; miodu 3 1,920 rs.; oleju 4 5810 rs. świec 7 4050 rs.; mydła 3 10,600 rs.; skór 8 5588rs.; cegielń 6 142540 rs. Powiat ma 5 stanów t. j. zarządów policyjnych: Domaczów, Ruda, Czernawczyce, Kamieniec lit. i Wysokie Litewskie: gmin 21. (1880)
Brześć nad Bugiem. W twierdzy Brześć: kościół garnizonowy p. w. św. Kazimierza Kr., ufundowany w XVI wieku, zabrany w XIX w. przez prawosławnych, w 1919 r. rewindykowany; w 1928 r. odnowiony staraniem ówczesnego proboszcza parafii wojskowej i dziekana Ks. A Matejkiewicza.

Dziekan O. K. IX. Ks. Czesław Wojtyniak, odzn. med. W. i Dz.
Proboszcz parafii wojskowej Ks. Jan Wyrostek.
Teren parafii wojskowej Obóz Warowny Brześć.

Zrodło: SPIS KOŚCIOŁÓW i DUCHOWIEŃSTWA DIECEZJI PIŃSKIEJ w R. P. 1933 i 1934. PIŃSK - 1933
Brześć nad Bugiem. Kościół parafialny p. w. Najśw. Serca P.J. na Grajewskiem Przedmieściu (ul. Mieszczańska), nowowymurowany suptem parafian za staraniem poprzedniego Proboszcza Ks. Kan. Dr. Józefa Moniuszki, poświęcony w 1932 r.

Proboszcz Ks. Lucjan Żołądkowski, Kan. Hon.
P. o. wikariusza Ks. Piotr Guła.
Liczba parafian około 4500.

Osiedla: Grajewskie Przedmieście, stacje kolejowe Brześć III, Brześć IV, Brześć V, Adamkowo 3 klm., Bobrowce 9, Borowa 4, Brzozówka 4, Czernie 7, Jamno, Katenborg 6, Klejniki 11, Kowerdziaki 4, Kozłowicze 6, Moszczonka, Piaski 5, Rzeczyca 5, Skoki 9, Stara-Wieś 9, Szebryń, Szumaki 5, Terebuń 5, Tiuchniewicze 4, Tryszyn, Zadworce.
Sąsiednie kościoły parafialne: Czarnawczyce 18, Stawy 10, Zbirohi 20.

Zrodło: SPIS KOŚCIOŁÓW i DUCHOWIEŃSTWA DIECEZJI PIŃSKIEJ w R. P. 1933 i 1934. PIŃSK - 1933
Brześć nad Bugiem. Kościół parafialny P. w. Podwyższenia św. Krzyża, ufundowany przez W. Ks. Witolda 1412 r; obecny kościół wymurowany przez parafian w 1856 r.
Odpusty zupełne w dni: Bożego Narodzenia, Obrzezania Pańskiego, Najśw. Serca P.J., Podwyższ. św. Krzyża, Wniebowz. N.M.P., Niepok. Pocz. N.M.P., Św. Ap. Piotra i Pawła (40-godzinne nabożeństwo).

Proboszcz Ks. Dr. Witold Iwicki, Prałat Kap. Katedr., Dziekan Brzeski.
Wikariusz I Ks. Józef Maciejak.
P. o. Wikariusza II Ks. Tadeusz Grzesiak.
P. o. Wikariusza III Ks. Mieczysław Kubik.
P. o. Wikariusza IV Ks. Stanisław Kopij.
Liczba parafian około 10,000.
Kaplice: 1) w gimnazjum państwowem im. R. Traugutta. 2) w więzieniu, 3) na cmentarzu, 4) w domu SS. Misjonarek Św. Rodziny, 5) w szkole powszechnej przy ul. Krzywej.

Teren parafji: Brześć n. B. z przedmieściami: Kijowskiem 2 klm,, Wołyńskiem 3, Szpanowiczami 2, Brześciem II 2, i Nowym Brześciem 4; oraz osiedla: Duracz 8, Gierszonowicze 4, Kamienica Biskupia 12, Kamienica Żyrowiecka 11, Kamienna 15, Kołpin 8, Mitki 5, Motykały 13, Pianowiec 5, Puchaczewo 5, Radwanicze 3, Wólka-Zamiejska 3.
Sąsiednie kościoły parafialne: Domaczew 49, Małoryta 43, Zbirohi 20.

Zrodło: SPIS KOŚCIOŁÓW i DUCHOWIEŃSTWA DIECEZJI PIŃSKIEJ w R. P. 1933 i 1934. PIŃSK - 1933

*
*
*
*

,

() JACEK SZYMAŃSKI

() Aleksander Stratijenko

()

() Marta Jurczak

() Katarzyna Gurczyńska

() Julia Stachowicz

() Maria Krawczyk